विकासका योजनामा सामाजिक समावेशीताको पनि ध्यान दिइएको छ । अपाङ्गका लागि आय आर्जन र सीपमूलक कार्यक्रम, मधेशी र मुस्लिम समुदाय लक्षित कार्यक्रम, महिलाहरूको वित्तीय साक्षरता, दलित र ज्येष्ठ नागरिक सम्मान कार्यक्रम जस्ता सामाजिक कार्यक्रम अघि बढाइने छन् ।

राप्तीसोनारी, पुस ७:  राप्तीसोनारी गाउँपालिका वडा नम्बर ७ मा चालु आर्थिक वर्षको योजना बनाउने र त्यसको कार्यान्वयनको तयारीमा यहाँका स्थानीयहरूले उत्साहका साथ पाइलै पाइलै अघि बढिरहेका छन् । वडा अध्यक्ष राम लखन थारु भन्छन्, ‘हाम्रो प्राथमिकता सदैव समुदायको समग्र विकास र जनजीवन सुधारमा रहन्छ । यस वर्ष हामीले धेरै कार्यक्रम र योजना तयार पारेका छौं, जसले हाम्रा नागरिकहरूको दैनिकीमा सहजता ल्याउनेछ ।’

वडा कार्यालयको सानो हलमा बसेको छलफलमा उनले आफूले अघि सारेका योजनाहरूको विवरण सुनाउँदै भने, ‘सामाजिक, आर्थिक र भौतिक पूर्वाधारलाई सन्तुलित रूपमा अगाडि बढाउने लक्ष्यका साथ हामीले प्रत्येक कार्यक्रमलाई विशेष महत्व दिएका छौं । चाहे त्यो स्वास्थ्य र शिक्षासम्बन्धी कार्यक्रम होस् या सडक, पानी र सिचाइको काम, सबैको लक्ष्य जीवनस्तर उकास्नु हो ।’

चालु आर्थिक वर्षका लागि वडा कार्यालयले ९५ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । यस रकमले विविध कार्यक्रम र पूर्वाधार निर्माणमा खर्च हुने छ । पानी र बिजुलीको पहुँच विस्तार, संचारको सहजता, कार्यालयका दैनिक सञ्चालनका लागि इन्धन र सवारी साधन मर्मत खर्च, पत्रपत्रिका छपाई र सूचना प्रकाशन, सबै तर्फ ध्यान दिइएको छ । राम लखन भन्छन्, ‘हामीले प्रत्येक खर्चलाई पारदर्शी र उद्देश्यपूर्ण बनाउने प्रयास गरेका छौं । यसले गाउँका प्रत्येक नागरिकलाई प्रत्यक्ष लाभ पुग्नेछ ।’

विकासका योजनामा सामाजिक समावेशीताको पनि ध्यान दिइएको छ । अपाङ्गका लागि आय आर्जन र सीपमूलक कार्यक्रम, मधेशी र मुस्लिम समुदाय लक्षित कार्यक्रम, महिलाहरूको वित्तीय साक्षरता, दलित र ज्येष्ठ नागरिक सम्मान कार्यक्रम जस्ता सामाजिक कार्यक्रम अघि बढाइने छन् । राम लखन भन्छन्, ‘हामी सबै वर्गलाई समेट्ने उद्देश्यका साथ यी कार्यक्रम ल्याएका छौं । हाम्रो लक्ष्य भनेको सबै समुदायलाई समान अवसर र सम्मान प्रदान गर्नु हो । विशेष गरेर महिलाहरू र युवाहरूका लागि वित्तीय र सामाजिक सशक्तिकरण अति आवश्यक छ ।’

युवा र खेलकुद पनि वडा ७ को प्राथमिकतामा पर्छ । खेलकुद सामाग्री वितरण र संचालन कार्यक्रमले युवाहरूलाई सक्रिय र स्वास्थ्यपूर्ण जीवनतर्फ प्रोत्साहित गर्नेछ । ‘खेलकुद र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले मात्र मनोरञ्जन प्रदान गर्दैनन्, यसले समुदायमा आपसी मेलमिलाप र सामाजिक सद्भाव बढाउँछ,’ वडा अध्यक्ष राम लखन थारु बताउँछन् ।

पूर्वाधार विकासमा यस वर्ष विशेष जोड दिइएको छ । गाउँभित्रका मुख्य बाटो र सिचाइ नहर, नालिनालि र पुल निर्माण, सडक स्तरोन्नति र ह्युमपाइप जडान जस्ता कार्यहरूले कृषक र ग्रामीण जनताको जीवनस्तरमा उल्लेखनीय सुधार ल्याउनेछन् । उनी भन्छन्, ‘चैनपुर जाने बाटो, झगडियादेखि फत्तेपुर स्कुल जाने पुलमा पंखा, पक्की नालि निर्माण जस्ता कार्यले जनजीवनमा सहजता ल्याउनेछ । हाम्रो उद्देश्य दीर्घकालीन पूर्वाधार विकासमार्फत यहाँका कृषक र सामान्य नागरिकलाई प्रत्यक्ष लाभ दिलाउनु हो ।’

वडा ७ का धेरै गाउँघर अझै पानी र सिचाइको अभावमा छन् । यस वर्षका कार्यक्रमले विद्यालय, धार्मिक स्थल र घरघरमा खानेपानीको पहुँच विस्तार गर्ने योजना राखेको छ । ‘विद्यालयमा खानेपानी जडान, सिचाइ नहर व्यवस्थापन र ह्युमपाइप जडान जस्ता कामले ग्रामीण जीवनमा स्थायी सुधार ल्याउनेछ । पानी र सिचाइको पहुँचले मात्र कृषकको उत्पादन बढाउँदैन, तर स्वास्थ्य र शिक्षामा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्छ,’ वडा अध्यक्षले बताए ।

धार्मिक र सांस्कृतिक स्थलको संरक्षण र प्रवद्र्धनमा पनि यस वर्ष विशेष ध्यान दिइएको छ । भुईह्यार थान निर्माण, ईदगाहामा पर्खाल निर्माण, रेडक्रमको अधुरो भवन निर्माण लगायतका कार्यक्रमले समुदायमा धार्मिक सहिष्णुता र सांस्कृतिक पहिचानलाई मजबुत बनाउने छन् । राम लखन थारु भन्छन्, ‘सांस्कृतिक र धार्मिक स्थलहरू हाम्रो पहिचान हुन् । तिनीहरूको संरक्षण हाम्रो जिम्मेवारी हो । यसले समाजमा एकता र सद्भाव बढाउँछ ।’

विविध आकस्मिक र प्रशासनिक खर्चका लागि पनि बजेट छुट्याइएको छ । सडक बत्ति जडान र सवारी साधन मर्मत जस्ता दैनिक कार्यहरू सहज र निरन्तर रहुन् भन्ने उद्देश्यले यी खर्चहरू अनिवार्य छन् । वडा अध्यक्षले भने, ‘हामीले बजेटको प्रयोग गर्दा पारदर्शिता र प्रभावकारितालाई सर्वोपरि राख्नेछौं । यसले जनतामा विश्वास कायम राख्न मद्दत पुर्याउँछ ।’ राप्तीसोनारी गाउँपालिका वडा नम्बर ७ का नागरिकहरूले वडा कार्यालयमा योजनाहरूको विस्तृत जानकारी पाएका छन् । गाउँका वृद्धवृद्धा, महिला, युवा र कृषकहरू उत्साहित देखिन्छन् । उनीहरूले भन्छन् कि यस्ता योजनाले उनीहरूको दैनिक जीवन सुधार गर्ने आशा जगाएको छ । राम लखनले भने, ‘हामी जनताको सल्लाह र सहभागितालाई प्राथमिकतामा राख्छौं । प्रत्येक कार्यक्रममा उनीहरूको सुझाव र आवश्यकता समेट्न प्रयास गरिन्छ ।’

सडक, पानी, सिचाइ, विद्यालय र स्वास्थ्य जस्ता पूर्वाधार विकाससँगै सामाजिक समावेशी कार्यक्रमले पनि वडा ७ लाई उदाहरणीय बनाउने लक्ष्य राखिएको छ । अपाङ्ग, महिलाहरू, दलित, मधेशी र मुस्लिम समुदायको सशक्तिकरणले समाजमा समानता र न्यायको भावना जगाउनेछ । युवा खेलकुद र सांस्कृतिक कार्यक्रमले समुदायमा एकता र मनोरञ्जन ल्याउनेछन् । राम लखन भन्छन्, ‘हामी प्रत्येक कार्यक्रममार्फत समुदायको साझा हित सुनिश्चित गर्न खोज्छौं । विकास केवल भौतिक संरचनामा मात्र होइन, सामाजिक समावेशीतामा पनि हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो विश्वास छ ।’

चालु आर्थिक वर्षमा सम्पन्न हुने यी कार्यक्रमले गाउँको दिगो विकासको आधार तयार पार्नेछन् । ९५ लाख रुपैयाँको विनियोजनले गाउँको पूर्वाधार, सामाजिक सशक्तिकरण, शिक्षा, स्वास्थ्य र सांस्कृतिक संरक्षणमा व्यापक प्रभाव पार्नेछ । वडा अध्यक्ष राम लखन थारुको स्पष्ट विचार अनुसार, ‘हाम्रो दृष्टिकोण दीर्घकालीन र समग्र विकासका लागि हो । हामी सबै वर्ग र समुदायलाई समेट्ने, जीवनस्तर सुधार्ने, र समृद्धि तर्फ अघि बढ्ने योजनामा प्रतिबद्ध छौं ।’ राप्तीसोनारी वडा ७ का नागरिकले अबको वर्षलाई आफ्नो जीवनमा परिवर्तन ल्याउने वर्षको रूपमा हेर्ने अपेक्षा गरेका छन् । सडक र पुल, पानी र सिचाइ, शिक्षा र स्वास्थ्य, सामाजिक समावेशी कार्यक्रम, खेलकुद र सांस्कृतिक कार्यक्रम—यी सबैले वडा ७ को छवि दिगो विकासको नमूना बन्नेछन् । गाउँका घरघरमा विकासको अनुभूति आउँदा, यहाँका नागरिकहरूको आँखामा उत्साह र आशा झल्किन्छ । राम लखन थारु भन्छन्, ‘सपना देख्ने मात्र होइन, तिनीहरूलाई कार्यान्वयन गर्ने हाम्रो दायित्व हो । यस वर्षका योजनाहरूले हाम्रो सामुदायिक जीवनलाई सहज, सुरक्षित र समृद्ध बनाउनेछन् ।’

राप्तीसोनारी गाउँपालिका वडा नम्बर ७ ले यो वर्षको विकास र सामाजिक समावेशी कार्यक्रममार्फत न केवल भौतिक पूर्वाधार निर्माण गर्नेछ, तर समाजमा समानता, सद्भाव र सामाजिक न्यायको प्रवद्र्धन पनि गर्नेछ । यस यात्रामा सबै नागरिकको सहभागिता र सहयोग नै सफलताको कुञ्जी बन्नेछ ।

बाँके, पुस ७   नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिकाले संंशोधनसहित आर्थिक ऐन २०८२ र सार्वजनिक नीति साझेदारी ऐन नगरसभाबाट पारित गरेको छ । नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिकाको नगर सभाको १८औं अधिवेशनले बजेट तथा योजनाको पुनरावलोकन गर्दै वडा कार्यालयलाई दिएको बजेटको सिलिङ पाँच प्रतिशत घटाएको उपमहानगरपालिकाका प्रवक्त तथा नेपालगञ्ज–१ का वडाध्यक्ष प्रमोद रिजालले जानकारी दिए । 

उनले जेनजी प्रदर्शनपछि उपमहानगरपालिकाका सवारीसाधन जलेर नष्ट भएकाले आवश्यकताका आधारमा खरिद गर्न नगरसभाले अनुमति दिएको उल्लेख गर्दै पुनःनिर्माण र मर्मतसम्भारमा बजेटलाई केन्द्रिकृत गरिएको बताए । 

वडाहरुमा रु. १ करोडको हाराहारीमा बजेट निकास हुँदै आएको थियो । सो बजेटको पाँच प्रतिशत रकम पुनःनिर्माणमा लगाइनेछ । जेनजी प्रदर्शनपछि उपमहानगरपालिकाको कार्यालयसहित वडा नं. ७ र ९ मा क्षति पुगेको थियो । प्रवक्ता रिजालले शहरको सौन्दर्यकरण, सहरको पर्यटकीयस्थलको विकास, नेपालगञ्जमा रहेका इ–रिक्साको व्यवस्थापन लगायत विभिन्न विषयमा नगर सभाले निर्णय लिएको जानकारी दिए । 

उपमहानगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रामहरि शर्माले बजेट पुनःनिर्माण र मर्मत सम्भारमा केन्द्रित भएको जानकारी दिँदै उपमहानगरपालिकामा रहेका करिब २०० करारका कर्मचारीलाई पुसदेखि लागू हुने गरी रु. १००० भत्ता दिने निर्णय भएको बताए । उपमहानगरपालिकासँग रु. १ अर्ब ६४ करोड हाराहारीको बजेट रहेको छ ।

उपमहानगरपालिकाका प्रमुख प्रशान्त विष्टको अध्यक्षतमा भएको सो नगरसभामा वार्षिक प्रतिवेदन उपप्रमुख कमरुद्दिन राईले प्रस्तुत गरेका थिए । विभिन्न समस्या समाधानका लागि आफ्नो वडाका विषयमा वडाध्यक्षहरुले धारणा राखेका थिए । 

साच्चिकै, बाँकेको यस सामुदायिक वन पुनर्स्थापन कार्यक्रमले वातावरण र जैविक विविधता संरक्षणमा महŒवपूर्ण योगदान दिएको छ । जहाँ कहिल्यै हरियाली फर्किन्छ भन्ने कल्पनासमेत गर्न गाह्रो थियो, आज त्यही स्थान हरियो वनमा रूपान्तरण भएको छ । राप्ती पीडित सामुदायिक वन आज प्रकृति र मानवबीचको सहअस्तित्वको जीवित उदाहरण बनेको छ, जहाँ उजाडपनमाथि हरियालीले विजय हासिल गरेको छ ।

राप्तीसोनारी, पुस ७ कुनै समय बाँकेको राप्तीसोनारी गाउँपालिका–६ मा रहेको राप्ती पीडित सामुदायिक वनलाई हेर्दा वनभन्दा पनि उजाड मरुभूमिको झल्को आउँथ्यो । घामले पोलिएको जमिन, छरपस्ट रुखका ठुटा र मानवीय अतिक्रमणले थिचिएको त्यो क्षेत्र स्थानीयका लागि निराशाको प्रतीक बनेको थियो । वन मासिँदै जाँदा वातावरणीय असर त परेकै थियो, स्थानीयको दैनिकी र भविष्यप्रतिको आशा पनि क्रमशः सुक्दै गएको थियो । तर आज त्यही स्थान हरियालीले ढाकिएको छ । खयरका बिरुवाले जमिन समातेका छन्, चराचुरुंगी फर्किएका छन् र जंगल फेरि बाँचिरहेको अनुभूति हुन्छ ।

२५ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको राप्ती पीडित सामुदायिक वन मानवीय लापरबाही र अतिक्रमणका कारण उजाड बनेको थियो । दाउरा, काठको अनियन्त्रित दोहन, खुला चरन र संरक्षणप्रति बेवास्ताले वन क्षेत्र क्रमशः नांगिँँदै गयो । वन सुक्दै जाँदा माटो कटान बढ्यो, हावाहुरी र धुलोले बस्ती प्रभावित हुन थाल्यो । वन्यजन्तुको प्राकृतिक मार्ग अवरुद्ध हुँदा मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्वको जोखिमसमेत बढ्न थाल्यो । स्थानीयहरूले यसको असर प्रत्यक्षरूपमा भोगिरहेका थिए, तर समाधानको बाटो खोज्न सामूहिक पहल आवश्यक थियो ।

परिवर्तनको आधार स्थानीय उपभोक्ताहरूको एकताबाट सुरु भयो । वन जोगाउनैपर्छ भन्ने साझा सोच विकसित हुँदै जाँदा तराई भू–परिधि तथा संरक्षण कार्यक्रमको आर्थिक र प्राविधिक सहयोग जोडियो । त्यसपछि राप्ती पीडित सामुदायिक वनमा वन पुनर्स्थापन कार्यक्रम लागू गरियो । उजाड जमिनमा फेरि जीवन फर्काउने अभियान सुरु भयो । संरक्षणका लागि २५ हेक्टर क्षेत्रलाई तारबार गरियो र योजनाबद्ध रूपमा खयरका बिरुवा रोप्न थालियो । रोपाइँसँगै संरक्षण, निगरानी र समुदायको जिम्मेवारी पनि बढाइयो ।

वन उपभोक्ता अजुद्धय थारुका लागि यो परिवर्तन केवल हरियालीको विषय होइन, आत्मसम्मानसँग जोडिएको छ । ‘पहिला यहाँ बालुवा र धुलो मात्रै थियो,’ उनी भन्छन्, ‘वन थियो तर देखिँदैनथ्यो । अहिले हरियो देख्दा हामीले केही गर्न सकेछौँ भन्ने गर्व लाग्छ ।’ उनका अनुसार, वन जोगाउने जिम्मेवारी सरकारको मात्र होइन, समुदायको पनि हो भन्ने चेतना अहिले बलियो बनेको छ ।

राप्ती पीडित सामुदायिक वन कम्दी करिडोरअन्तर्गत पर्ने महŒवपूर्ण क्षेत्र हो । यो करिडोर बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज हुँदै भारतको सोहेलवा संरक्षित क्षेत्रसम्म फैलिएको छ, जहाँ वन्यजन्तुको ओहोरदोहोर हुन्छ । वन उजाड हुँदा यो जैविक मार्ग कमजोर बनेको थियो । तर वन हरियाली भएसँगै वन्यजन्तुको आवतजावत पुनः सहज हुन थालेको छ । तराई भू–परिधि तथा संरक्षण कार्यक्रमका प्रतिनिधि तिलकराम थारुका अनुसार, ‘यो वन पुनर्स्थापनले केवल स्थानीय वातावरण जोगाएको छैन, सीमापार जैविक विविधताको संरक्षणमा पनि योगदान दिएको छ ।’ उनका शब्दमा, हरियालीले वन्यजन्तुको प्राकृतिक बासस्थान र मार्गलाई पुनर्जीवित गरेको छ ।

राप्ती पीडित सामुदायिक वनको ब्लक नम्बर ५ अहिले खयरका बिरुवाले हरियो बनेको छ । खयर बहुमूल्य काठका रूपमा चिनिन्छ । भविष्यमा यसले सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहको आम्दानीको स्रोत बन्ने अपेक्षा गरिएको छ । आम्दानीको सम्भावनासँगै वन्यजन्तुको बासस्थान विस्तार हुन थालेपछि यहाँ आन्तरिक पर्यटकसमेत आकर्षित हुन थालेका छन् । हरियाली बढेपछि मानिसहरू घुमफिरका लागि आउन थालेका छन्, जसले स्थानीयमा थप उत्साह जगाएको छ ।

वन पुनर्स्थापनले सामाजिक पक्षमा पनि सकारात्मक प्रभाव पारेको छ । उपभोक्ता ओमकुमारी खड्का भन्छिन्, ‘पहिला वन उजाड हुँदा मन पनि खिन्न हुन्थ्यो । अहिले वन हरियो भएपछि गाउँ नै फरक देखिन्छ ।’ उनका अनुसार, संरक्षणमा महिलाको सहभागिता बढ्दै गएको छ । वन संरक्षणका बैठक, रोपाइँ र निगरानीमा महिलाहरू सक्रिय हुन थालेका छन् । यसले महिलाको भूमिका र आत्मविश्वास दुवै बढाएको छ ।

राप्ती पीडित सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहका अध्यक्ष मदनकुमार बुढाका अनुसार, वन पुनर्स्थापनले वातावरणीय सन्तुलनमा महŒवपूर्ण योगदान दिएको छ । ‘माटो जोगिएको छ, हावापानीमा सुधार आएको महसुस हुन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘जैविक विविधता फर्किंदै छ ।’ उनका अनुसार, वनले पानीको स्रोत जोगाउन, तापक्रम सन्तुलनमा राख्न र स्थानीय जीवनशैलीलाई सुरक्षित बनाउन मद्दत गरेको छ ।

वन पुनर्स्थापन कार्यक्रम सहज थिएन । बिरुवा रोपेर मात्र वन जोगिँदैन भन्ने चुनौती सबैलाई थाहा थियो । संरक्षण, निगरानी र दीर्घकालीन योजना आवश्यक थियो । समुदायले पालैपालो निगरानी गर्ने व्यवस्था मिलायो । अवैध कटानी र चरन नियन्त्रण गरियो । यस क्रममा केही असहजता र विरोध पनि देखिए, तर संवाद र सहमतिबाट समस्या समाधान गरियो । आजको हरियाली त्यसैको परिणाम हो ।

राप्ती पीडित सामुदायिक वनको यो कथा केवल एउटा वनको पुनर्जीवनको कथा मात्र होइन । यो समुदायको चेतना, एकता र सहकार्यको उदाहरण हो । उजाड जमिन पनि सही योजना, सहयोग र इच्छाशक्ति भए हरियालीमा बदलिन सक्छ भन्ने सन्देश यस वनले दिएको छ । वातावरण संरक्षण र जीविकोपार्जनलाई सँगै अघि बढाउन सकिने सम्भावना यहाँ देखिएको छ ।

साच्चिकै, बाँकेको यस सामुदायिक वन पुनर्स्थापन कार्यक्रमले वातावरण र जैविक विविधता संरक्षणमा महŒवपूर्ण योगदान दिएको छ । जहाँ कहिल्यै हरियाली फर्किन्छ भन्ने कल्पनासमेत गर्न गाह्रो थियो, आज त्यही स्थान हरियो वनमा रूपान्तरण भएको छ । राप्ती पीडित सामुदायिक वन आज प्रकृति र मानवबीचको सहअस्तित्वको जीवित उदाहरण बनेको छ, जहाँ उजाडपनमाथि हरियालीले विजय हासिल गरेको छ ।

यो पर्वमा आमाले छोरालाई निधारमा अक्षता र घाटीमा फूलको माला लगाइदिएर सगुनको रुपमा घरमै बनाइएका सेलरोटी, फिनीरोटी, चिनीरोटी जस्ता परिकार खान दिने चलन छ ।

कर्णाली, पुस ७ कर्णाली प्रदेशका जुम्ला, डोल्पालगायतका जिल्लामा आइतबार छोरा तिहार मनाइएको छ । भाइटीका सकिएको दुई महिनापछि पौष शुक्ल प्रतिपदाका दिन यहाँ छोरा तिहार मनाउने चलन छ । यो पर्वमा बिहानै नुहाईधुवाई गरेर छोराहरुले आमाको हातबाट टीका थाप्ने प्रचलन रहेको छ ।

छोरा तिहारमा आमाले छोरालाई निधारमा अक्षता र घाटीमा फूलको माला लगाइदिएर सगुनको रुपमा घरमै बनाइएका सेलरोटी, फिनीरोटी, चिनीरोटी जस्ता परिकार खान दिने चलन छ । टीका लगाइसके पछि छोरालाई सुख, शान्ति, दीर्घायू र प्रगतिको कामना गर्दै आर्शिवाद समेत दिने गरिन्छ । टीका लगाएपछि छोराले दक्षिणाको रुपमा सक्दो पैसा, लुगाकपडालगायत कोसेली दिएर गोडामा ढोगेर आर्शिवाद लिने गर्छन् ।

यो पर्वमा आमाको हातबाट टीका थाप्नका लागि जिल्लाबाहिर पुगेका छोराहरु पनि घर पुग्ने गर्छन् । काम विशेषले घर पुग्न नसक्ने छोराहरु पछिल्लो समय फोन, भिडियो कलबाट आशिर्वाद लिने र आमाले पनि छोराका लागि बनाएको कोसेली छुट्यायर राखिदिने गर्छन् ।

छोरा तिहारमा आमाको हातबाट टीका थापिसके पछि सम्पूर्ण पुरुषहरु जम्मा भई प्रत्येक घरघर तथा गाउँबस्तीमा पुगेर भाईटीकामा देउँसी जस्तै भैलो खेल्ने प्रचलन छ । यसरी भैलो खेलेर उठेको रकमबाट धारा, पधेँरा,बाटोलगायतका सार्वजानिक सम्पदा मर्मत सम्भार गरिन्छ भने बचेको रकमबाट पाठीभात (वनभोज) जाने गरिन्छ ।

यस दिनमा महिलाहरु सार्वजानिक स्थलमा भेला भएर चुट्किला, देउडा खेलेर रमाइलो गर्ने र पीरव्यथा साटासाट गर्ने गर्छन् । छोरा तिहार डोल्पालगायत कर्णालीका केही जिल्लामा मात्रै मनाइने गरेको त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिका–१ का रमानन्द उपाध्यायले बताए । शताब्दीयौंदेखि मनाइँदै आएको यो पर्वको रौनक पहिलाको जस्तो नभएको उनले बताए । ‘पहिला धेरैजसो मान्छे गाउँमै हुन्थे । रौनक पनि त्यतिकै हुन्थ्यो, अहिले धेरैजसो सहरबजारतिर छन्, कतिपय रोजगारीको सिलसिलामा जिल्ला बाहिर छन्, त्यहीँ भएर पनि अचेल रौनक छैन्,’ उपाध्यायले भने । इतिहास बोकेका यस्ता चाडपर्वमा नयाँ पुस्ताको चासो कम हुँदा लोप हुन थालेको उनले बताए ।

भाईतिहारमा खेलिनेलाई देउसी र छोरा तिहारमा खेलिनेलाई यहाँ भैलो भन्ने गरिन्छ । यहाँ देउसी फरक तरिका र लयमा खेलिने गरिन्छ । भैलो खेलेर उठेको चामल, धान, पैसा खेल्न गएकाहरु मिलेर वनभोज खाने प्रचलन रहेको समेत उनले बताए ।

छोरा तिहारमा आमा नहुनेहरुले भने स्थानीय मठमन्दिरमा गएर पुजारीको हातबाट टीका, अक्षता लगाएर मनाउने गर्छन् ।

बाँके, पुस ७ सरकारले किसानका लागि उपलब्ध गराएको अनुदानको मल अवैधरूपमा भण्डारण गरी कालोबजारी गर्ने धन्दामा संलग्न एक व्यक्तिलाई कपिलवस्तु प्रहरीले पक्राउ गरेको छ । कपिलवस्तु नगरपालिका– १०, पचेहरास्थित मनोज किराना पसलमा लुकाइछिपाई राखिएको १०२ बोरा अनुदानको मलसहित पसल सञ्चालकलाई नियन्त्रणमा लिइएको छ।

अवैध मल भण्डारण गरिएको भन्ने गोप्य सूचनाको आधारमा इलाका प्रहरी कार्यालय पकडीबाट प्रहरी निरीक्षक सुवास खतिवडाको नेतृत्वमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय कपिलवस्तुको संयुक्त टोलीले छापा मारेको थियो । १ लाख ३६ हजार चार सय रुपैयाँ मूल्यको ६२ बोरा डिएपी र ३० हजार दुई सय मूल्यको ४० बोरा युरिया गरी कुल एक लाख ६६ हजार ६ सय रुपैयाँको मलसहित सञ्चालक गोरखनाथ बनियाँलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ ।

पछिल्लो समय कपिलवस्तु जिल्लामा अनुदानको मल अभाव सिर्जना गराई कालोबजारी र अवैध भण्डारणका घटना बढ्दै गएको भन्दै प्रहरीले निगरानी कडा पारेको थियो ।

यस सम्बन्धमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय कपिलवस्तुका प्रवक्ता प्रहरी नायब उपरीक्षक रिपेन्द्रकुमार सिंहले भने, ‘किसानलाई सहुलियतमा उपलब्ध गराइने अनुदानको मल लुकाएर राख्नु गम्भीर अपराध हो, यस्ता कार्यले कृषक मारमा पर्छन् । नियन्त्रणमा लिइएका व्यक्ति र बरामद मललाई आवश्यक कारबाहीका लागि राजस्व अनुसन्धान कार्यालय बुटवल पठाइएको छ ।’

कपिलवस्तु प्रहरीका अनुसार अनुदानको मलको अवैध कारोबारमा संलग्न जो–कोहीलाई नछोड्ने चेतावनी दिँदै सर्वसाधारणलाई पनि यस्ता गतिविधिको सूचना दिन आग्रह गरेको छ । उक्त अनुदानको मल अर्घाखाँचीको मालारानी गाउँपालिका– ६ स्थित किसान कृषि सहकारी संस्था लिमिटेडले बेचेको प्रहरीको प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट पत्ता लागेको छ ।