बाँके, माघ ११ आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि समानुपातिकतर्फका तीन जना उम्मेदवारविरुद्ध निर्वाचन आयोगमा उजुरी दर्ता भएको छ ।
निर्वाचन आयोगका अनुसार नेकपा एमालेको समानुपातिक सूचीमा रहेका चन्देश्वर मण्डल, नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीको सूचीमा रहेका जीवन लामा र राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) का समानुपातिक उम्मेदवार कुमार बहादुर थापाविरुद्ध उजुरी परेको हो ।
उजुरीमा चन्देश्वर मण्डल आदिवासी समुदायको व्यक्ति हुँदाहुँदै मधेसी क्लस्टरमा उम्मेदवारी दिइएको भन्दै आपत्ति जनाइएको छ । त्यस्तै, नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका जीवन लामाविरुद्ध अपांगता नभएको व्यक्तिलाई अपांगता क्लस्टरमा समावेश गरिएको भन्ने आरोप लगाइएको छ ।
यसैगरी, राप्रपाका उम्मेदवार कुमार बहादुर थापाविरुद्ध उत्तरपानी चिया बगानको जग्गा अनधिकृत रूपमा बेचबिखन गरेको विषयमा अख्तियार दुरूपयोग अनुसन्धान आयोगमा उजुरी परेर हाल विचाराधीन अवस्थामा रहेको उल्लेख गर्दै निर्वाचन आयोगमा उजुरी दर्ता गरिएको हो ।
निर्वाचन आयोगले उजुरी परेका उम्मेदवार तथा सम्बन्धित पक्षलाई आवश्यक सबुत प्रमाणसहित माघ १३ गते बिहान १० बजेदेखि दिउँसो ४ बजेसम्म आयोगको कार्यालयमा उपस्थित हुन निर्देशन दिएको छ । तोकिएको समयमा उपस्थित नभए कानुनबमोजिम कारबाही हुने आयोगले जनाएको छ ।
नेपालगन्ज, माघ ११ नेपाली कांग्रेसका केन्द्रिय सदस्य मैकुलाल बाल्मिकीले कांग्रेसले देशलाई बदल्न चाहेको बताएका छन् । पार्टीको विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित सभापति गगन थापाको नेतृत्वमा कांग्रेस आफु र देशलाई बदल्ने अठोटका साथ आसन्न निर्वाचनको मैदानमा होमिएको प्रष्ट्याए ।
आगामी फागुन २१ गते हुन लागेको प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनको पूर्व तयारीका सर्न्दभमा निर्वाचन प्रचारप्रसार समितिले शनिबार नेपालगन्जमा आयोजना गरेको जिल्ला स्तरिय बृहत छलफल कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै केन्द्रिय सदस्य बाल्मिकीले विगतका निर्वाचनमा गठबन्धन गर्ने प्रवृत्तीलाई तोडेर यसपटक कांग्रेसले १ सय ६५ वटै क्षेत्रलाई रुख चिन्हमा मतदान गर्न पाउने गरी उम्मेदवारी दिएको बताए ।
‘विगतका दिनमा कांग्रेसले विभिन्न पार्टीसँग गठबन्धन गर्ने गरेको थियो, हाम्रा साथीहरुलाई कहिले सुर्यमा, कहिले हसिया हतौडामा, कहिले हलोमा मत हाल्न बाध्य पारिएको थियो,’ उनले भने, ‘यसपाली बदलिएको छ कांग्रेस, देशलाई बदल्न चाहन्छ कांग्रेस ।’ आसन्न प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा आफ्ना उम्मेदवारलाई जिताउन पार्टीका नेता, कार्यकर्ताहरुले आ(आफ्ना वडामा समय दिएर लाग्न केन्द्रिय सदस्य बाल्मिकीले निर्देशन दिए ।
‘हामी सबैले आफ्नै वडामा ध्यान दिने हो भने नेपाली कांग्रेस विजयी हुन्छ,’ उनले थपे । नेपाली कांग्रेस बाँकेका कार्यबाहक सभापति गोपालप्रसाद अधिकारीको सभापतित्वमा सम्पन्न भएको उक्त कार्यक्रममा नेपाली कांग्रेस बाँकेका सभापति एवम् प्रतिनिधि सभा क्षेत्र नम्बर १ का उम्मेदवार नारायणप्रसाद गौडेल, जिल्ला सचिव एवम् बाँके क्षेत्र नम्बर २ का प्रतिनिधि सभा सदस्य उम्मेदवार सुधान्सु कोईराला, प्रतिनिधि सभाका समानुपातिक उम्मेदवारद्धय दुःखीराम लोनिया र दीपनारायण बर्मा, कांग्रेसका विभिन्न तहमा रहेका पदाधिकारी तथा नेताहरु लगायतले सम्बोधन गरेका थिए ।
कार्यक्रम सञ्चालन लुम्बिनी प्रदेशका सांसद समेत रहेकी जिल्ला सचिव सञ्जुकुमारी चौधरीले गरेकी थिइन् । कार्यक्रममा बाँकेका तीन वटै निर्वाचन क्षेत्रबाट कांग्रेसका नेता, कार्यकर्ताको उल्लेख्य मात्रामा उपस्थिती रहेको थियो ।
बाँके, माघ ११ शनिबार बिहान पश्चिम नेपालको हिमाली जिल्लाहरूमा हिमपातले जनजीवन प्रभावित बनाएको छ । लुम्बिनी प्रदेशको रुकुम पूर्व, कर्णाली प्रदेशका हुम्ला, जुम्ला, मुगु र रुकुम पश्चिमका विभिन्न ठाउँमा हिमपात भएको हो । हिमपातले सडक तथा यातायात प्रभावित भए पनि किसानहरूले यसलाई सकारात्मक रूपमा लिएका छन्।
स्थानीय किसानहरूका अनुसार, यस पटकको हिमपातले हिउँदे बाली सप्रिने देखिन्छ । सिँजा–२ का गोपाल रोकायाले भने, ‘कहिले खडेरी त कहिले असिनापानीले आजित जुम्लाबासी यो पटकको हिमपातले उत्साहित छन् । मंसिर र पुसमा पर्नुपर्ने हिउँ माघमा परे पनि किसानको लागि लाभदायी छ । भर्खरै व्यवस्थापन गरिएको बगैंचामा चिस्यान थप भएको छ र सिँचाइ व्यवस्थापन पनि तयार छ ।’
किसानहरूले पशुबस्तुलाई गोठमै राखेर घास र पानी दिईरहेका छन् । यसले पशुधन सुरक्षित राख्न मद्दत पुर्याएको छ । त्यस्तै, हिउँले बालीको संरक्षणमा पनि भूमिका खेलेको कृषि विज्ञहरूले बताएका छन् । जुम्ला सदरमुकाम क्षेत्रमा लगभग आधा फिटसम्म हिउँ जमेको छ भने लेकाली क्षेत्रमा एक फिटसम्म हिउँ जमेको स्थानीयहरूले बताएका छन् । जिल्लाका आठै वटा स्थानीय तहका ६० वडामा हिमपात भइरहेको छ । यसरी व्यापक हिमपातले जनजीवनमा केही असुविधा भए पनि कृषकहरू खुसी देखिएका छन् ।
कृषि विज्ञहरूले बताएका छन् कि हिमपातले स्याउमा कालो तुसारो नलाग्ने र रोकिराको संक्रमण अत्यन्तै कम हुने सम्भावना रहेको छ । यसले कृषकहरूलाई बालीमा अपेक्षित नोक्सानबाट बचाउनेछ । त्यस्तै, मलखादको उचित व्यवस्थापन गर्न सके किसानहरूले चिन्ता लिनु पर्ने अवस्था नरहेको विज्ञहरूले जानकारी दिएका छन् ।
जिल्ला प्रशासन कार्यालयले भारी हिमपात भइरहेकाले सर्वसाधारणलाई उच्च सतर्कता अपनाउन हार्दिक अपिल गरेको छ । हिमपातले सडक अवरोध, घरमै थोरै भुईचालो र यातायातमा ढिलाइ गराउन सक्ने भएकाले स्थानीय प्रशासनले सतर्क रहन चेतावनी दिएको हो । यसरी हिमपातले किसान र कृषकहरूका लागि राहत र उत्साह दुवै ल्याएको देखिन्छ । विशेषगरी हिमाली जिल्लामा हिउँदे बाली, स्याउ र तरकारी बगैंचाको लागि यस पटकको हिमपात लाभदायी सावित हुने कृषकहरूको विश्वास छ । स्थानीय किसानहरूले पशुपालन, बाली व्यवस्थापन र सिँचाइको काम अघि बढाएर यस हिउँको पूर्ण लाभ उठाउने तयारी गरेका छन् ।
पश्चिम नेपालका हिमाली जिल्ला अहिले हिमपातको प्रभावले सुन्दर र चिसो मौसम अनुभव गरिरहेका छन् । जनजीवन केही प्रभावित भए पनि कृषक र स्थानीयहरूका लागि यसलाई अवसरको रूपमा लिइएको छ । आगामी दिनमा मौसमको सतर्कता अपनाउँदै जनजीवन तथा कृषि गतिविधि सुचारु राख्न स्थानीय प्रशासन र किसानहरू प्रतिबद्ध देखिएका छन् ।
बाँके निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ ले नेपाली लोकतन्त्रलाई एउटा कडा सन्देश दिन्छ, ‘सत्ता जनताको हो, नेताको होइन ।’ यहाँ पद, शक्ति र गठबन्धनभन्दा पनि काम, व्यवहार र जवाफदेहिता निर्णायक बन्छ । जितेपछि जनताबाट टाढिने, वाचा भुल्ने र सत्ताको अहंकार देखाउनेलाई बाँके–१ का मतदाताले दोहोर्याउँदैनन् ।
नेपालगन्ज, माघ ११ बाँके निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ मा चुनाव जितेपछि ढुक्क हुने छुट कसैलाई छैन । यहाँ जित भनेको पाँच वर्षका लागि जनताको निगरानीमा बस्ने लाइसेन्स मात्र हो । काम गरे त ठिकै, नगरे मतपेटिकाले नै हिसाबकिताब मिलाइदिन्छ । यही कारण बाँके–१ मा सत्ता टिक्दैन, असन्तोष टिकिरहन्छ ।२०६४ सालदेखि २०७९ सालसम्मको निर्वाचन इतिहास हेर्दा बाँके–१ लाई ‘नेता दोहोरिन नपाउने क्षेत्र’ भनेर चिनाए अतिशयोक्ति हुँदैन । यहाँ कुनै पनि दल वा नेताले लगातार जनविश्वास कायम राख्न सकेको उदाहरण छैन । २०६४ मा माओवादीबाट तिलक परियार, २०७० मा एमालेका देवराज भाट, २०७४ मा माओवादी केन्द्रका महेश्वर जंग गहतराज (अथक) र २०७९ मा एमालेका सूर्य ढकाल निर्वाचित भए ।
२०७४ सालमा निर्वाचित महेश्वर जंग गहतराज (अथक) को पराजय यस क्षेत्रको इतिहासमै सबैभन्दा चर्चित घटनामध्ये एक हो । उनी त्यसबेला सांसद मात्र होइन, बहालवाला मन्त्रीसमेत थिए । कांग्रेससँगको गठबन्धनको समर्थनसमेत उनको पक्षमा थियो । यति बलियो राजनीतिक पृष्ठभूमि हुँदाहुँदै पनि उनी २०७९ सालको निर्वाचनमा पराजित भए । २०७४ मा अथकले आफ्ना प्रतिद्वन्द्वीलाई २ हजार ९ सय ५६ मतले पराजित गरेका थिए । तर पाँच वर्षपछि भएको निर्वाचनमा उनी त्यसको दोब्बरभन्दा बढी, ५ हजार ३ सय ९४ मतको फराकिलो अन्तरले पराजित भए । यो मतान्तर मात्र होइन, मतदाताको धारणा र अपेक्षामा आएको गहिरो परिवर्तनको संकेत पनि हो । अहिलेको निर्वाचनमा उनको नाम उम्मेदवारका रूपमा सिफारिस भए पनि अन्ततः उनी मैदानमा उत्रिएनन् ।
बाँके–१ लाई अहिले ‘नेता बदलिरहने निर्वाचन क्षेत्र’ का रूपमा चिनिन थालेको छ । यहाँ मतदाताले कुनै पनि प्रतिनिधिलाई दीर्घकालीनरूपमा स्वीकार गरेका छैनन् । हरेक निर्वाचनमा नयाँ विकल्प खोज्ने प्रवृत्ति यहाँ बलियो देखिन्छ । यसको पछाडि मतदातामा बारम्बार दोहोरिने निराशा प्रमुख कारण बनेको छ । चुनावका बेला गरिएका विकास, रोजगारी, सेवा–सुविधा, सडक, शिक्षा र स्वास्थ्यसम्बन्धी वाचाहरू कार्यकालभरि पूरा नहुँदा मतदातामा अविश्वास बढ्दै गएको छ । प्रतिनिधिहरूले भाषणमा देखाएको उत्साह व्यवहारमा नदेखिँदा मतदाता फेरि परिवर्तनतर्फ उन्मुख हुन्छन् । बाँके–१ का मतदाताले बारम्बार ‘वाचा होइन, परिणाम चाहियो’ भन्ने सन्देश दिँदै आएका छन् ।
त्यसैगरी, जितेपछि जनतासँगको सम्पर्क कमजोर हुनु पनि यहाँ प्रतिनिधि परिवर्तनको अर्को कारण बनेको छ । निर्वाचन जितेपछि नेता काठमाडौँ केन्द्रित हुने, क्षेत्रमै कम आउने, समस्या नसुन्ने वा पहुँचविहीन व्यवहार देखाउने गरेको गुनासो यहाँका मतदाताले गर्दै आएका छन् । जनतासँग प्रत्यक्ष संवाद नहुने नेताप्रति मतदाताको भरोसा टिक्न सक्दैन ।
विकास र सेवा प्रवाहमा देखिने कमजोरीले पनि असन्तोष बढाएको छ । सडक, शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीजस्ता आधारभूत क्षेत्रमा अपेक्षित सुधार नदेखिँदा मतदाता पुरानै प्रतिनिधिलाई दोहोर्याउन इच्छुक देखिँदैनन् । योजनाहरू कागजमै सीमित हुँदा वा प्रभावकारी कार्यान्वयन नहुँदा परिवर्तनको चाहना अझ बलियो हुन्छ ।पद पाएपछि व्यवहार बदलिनु, आफ्ना कार्यकर्तामात्र प्राथमिकतामा राख्नु, आलोचना नसहने प्रवृत्ति देखिनु वा भ्रष्टाचार र सत्ता दुरुपयोगका आरोप लाग्नुले पनि प्रतिनिधिको राजनीतिक भविष्यलाई कमजोर बनाउने गरेको छ । बाँके–१ मा ‘सत्तामा पुगेपछि बदलियो’ भन्ने धारणा धेरै नेताका लागि घाटाको कारण बनेको छ ।
यस क्षेत्रका मतदाता नयाँ अनुहार, युवा र फरक सोच बोकेका उम्मेदवारप्रति चाँडै आकर्षित हुने गरेका छन् । पुराना नेताबाट निराश भएपछि ‘यसपालि नयाँलाई मौका दिऔँ’ भन्ने मनोवृत्ति बलियो देखिन्छ । यही कारण बाँके–१ मा हरेक निर्वाचन रोचक र अनिश्चित बन्दै गएको छ । राष्ट्रिय राजनीतिमा दलको नीति, आचरण र नेतृत्वप्रति देखिने असन्तोषको असर पनि यहाँको मतदान व्यवहारमा देखिन्छ । प्रतिनिधि व्यक्तिगतरूपमा ठीक देखिए पनि दलप्रतिको असन्तुष्टिले मतदाताले सजायस्वरूप परिवर्तनको बाटो रोज्ने गरेका छन् । साथै शिक्षा, सञ्चार र सामाजिक सञ्जालको पहुँच बढेसँगै मतदाताको चेतना र अपेक्षा पनि बढेको छ । अहिलेका मतदाता भाषणभन्दा कामको मूल्यांकन गर्न थालेका छन् ।
अहिले एमालेबाट उम्मेदवार सूर्य ढकाल विघटित प्रतिनिधिसभा सदस्य हुन् । २०७९ मा निर्वाचित भए पनि यसपटक उनको चुनौती झनै कठिन देखिन्छ । यदि उनी पुनः विजयी भए भने बाँके–१ को इतिहासमै एउटै प्रतिनिधि दोहोरिएर निर्वाचित हुने दुर्लभ उदाहरण बन्नेछ । तर यही इतिहास नै उनको सबैभन्दा ठुलो परीक्षा पनि हो । यहाँको मतदाता परम्परागतरूपमा परिवर्तन चाहन्छ । त्यसलाई तोड्न उनले अघिल्लो कार्यकालमा गरेका काम, जनतासँगको सम्बन्ध र आगामी योजनाबारे मतदातालाई विश्वस्त पार्नैपर्छ । राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, सूर्य ढकालको हार वा जित अहिले नै निश्चितरूपमा विश्लेषण गर्न सकिने अवस्था छैन । प्रतिस्पर्धा कडा छ र अन्तिम समयमा मतदाताको निर्णय बदलिन सक्ने सम्भावना उत्तिकै छ ।
बाँके निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ ले नेपाली लोकतन्त्रलाई एउटा कडा सन्देश दिन्छ, ‘सत्ता जनताको हो, नेताको होइन ।’ यहाँ पद, शक्ति र गठबन्धनभन्दा पनि काम, व्यवहार र जवाफदेहिता निर्णायक बन्छ । जितेपछि जनताबाट टाढिने, वाचा भुल्ने र सत्ताको अहंकार देखाउनेलाई बाँके–१ का मतदाताले दोहोर्याउँदैनन् ।
मतदाताले किन आफ्नो नेता परिवर्तन गर्छन् ?
१. वाचा पूरा नहुनु
चुनावअघि गरिएका विकास, रोजगारी, सेवा–सुविधासम्बन्धी प्रतिबद्धता पूरा नभए मतदातामा निराशा बढ्छ र नयाँ अनुहार खोज्ने सोच बनाउँछन् ।
२. प्रतिनिधिको पहुँच र व्यवहार
चुनेपछि जनतासँग भेटघाट नगर्ने, समस्या नसुन्ने वा अहंकारी व्यवहार देखाए प्रतिनिधि फेरिन सक्छन् । मतदाताले ‘हाम्रो मान्छे’ चाहन्छन् ।
३. स्थानीय मुद्दा र आवश्यकता बदलिनु
समयसँगै क्षेत्रका प्राथमिकता बदलिन्छन्, कहिले सडक, कहिले रोजगारी, कहिले शिक्षा वा स्वास्थ्य । पुरानो प्रतिनिधि नयाँ आवश्यकतासँग मेल नखाए परिवर्तन हुन्छ ।
४. वैकल्पिक उम्मेदवारको उदय
नयाँ, युवा वा सक्रिय उम्मेदवार देखिँदा मतदाताले आशा राख्छन् । ‘यसपालि यसलाई मौका दिऔँ’ भन्ने सोचले परिवर्तन सम्भव हुन्छ ।
५. दलप्रतिको असन्तोष
राष्ट्रिय राजनीतिमा दलको नीति, आचरण वा नेतृत्वप्रति असन्तोष भए त्यसको असर स्थानीय चुनावमा पनि पर्छ। प्रतिनिधि राम्रो भए पनि दलप्रति रिसले हार्न सक्छ ।
६. भ्रष्टाचार वा अनियमितताको आरोप
भ्रष्टाचार, शक्ति दुरुपयोग वा अनैतिक कामको चर्चा फैलिँदा मतदाताले सजायस्वरूप प्रतिनिधि परिवर्तन गर्छन् ।
७. मतदाताको चेतना र अपेक्षा बढ्नु
शिक्षा, सञ्चार र सामाजिक सञ्जालका कारण मतदाता पहिलेभन्दा सचेत छन्। परिणाम देख्न चाहन्छन्, भाषण मात्र सुन्न चाहँदैनन् ।
कोहलपुर, माघ ११ प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन २०८२ अन्तर्गत निर्वाचन प्रचारप्रसारका क्रममा सवारी साधन प्रयोग गर्न राजनीतिक दल तथा स्वतन्त्र उम्मेदवारले अनिवार्यरूपमा अनुमति लिनुपर्ने भएको छ । निर्वाचन आचारसंहिता अनुसार प्रचार प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिने सवारी साधनको विवरण खुलाइ निवेदन दिनुपर्ने बाँके निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ को मुख्य निर्वाचन अधिकृतको कार्यालय नेपालगन्जले अपील गरेको छ ।
मुख्य निर्वाचन अधिकृतको कार्यालय अनुसार अनुमति लिनका लागि सवारी साधन धनीको नामथर, सवारी साधनको किसिम, दर्ता नम्बर, चालकको नाम र सम्पर्क नम्बर, चालकको सवारी अनुमति पत्र नम्बर, इन्जिन नम्बर, च्यासिस नम्बर तथा नविकरण कायम रहने अन्तिम मिति स्पष्ट रूपमा उल्लेख गर्नुपर्नेछ । तोकिएका विवरणसहित निवेदन पेश गरेपछि मात्र सवारी पास प्रदान गरिने जनाइएको छ ।
जारी सूचनामा अनुमति प्राप्त सवारी साधन केवल सम्बन्धित उम्मेदवार वा दलको निर्वाचन प्रचारप्रसार कार्यमा मात्र प्रयोग गर्न पाइने स्पष्ट गरिएको छ । अन्य कुनै प्रयोजनमा प्रयोग गर्न नपाइने तथा सवारी साधनको स्वरूप परिवर्तन गर्न समेत नपाइने उल्लेख छ । आचारसंहिता विपरीत सवारी साधन प्रयोग भएको पाइएमा ट्राफिक प्रहरी वा अन्य सुरक्षा निकायले नियन्त्रणमा लिन सक्ने व्यवस्था गरिएको छ ।
त्यसैगरी सवारी पासको अनुमति माग गर्दा सवारी साधनको ब्लुबुक र चालकको अनुमति पत्रको प्रतिलिपि अनिवार्य रूपमा पेश गर्नुपर्नेछ । निर्वाचनको स्वच्छता, निष्पक्षता र मर्यादा कायम राख्न यस्तो व्यवस्था गरिएको निर्वाचन कार्यालयको भनाइ छ ।
निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा प्रचार गतिविधि तीव्र बन्दै गएकाले सवारी साधनको दुरुपयोग रोक्न र सबै उम्मेदवारलाई समान अवसर सुनिश्चित गर्न यो नियम कडाइका साथ लागू गरिने जनाइएको छ । निर्वाचन आयोगले सबै दल तथा उम्मेदवारलाई आचारसंहिता पालना गर्न आग्रह गरेको छ ।
