२०८३ मंसिर ८ सोमबार
२०८३ मंसिर ८ सोमबार

स्थानीयका अनुसार नल्काबाट मुस्किलले खानेपानी निकाल्ने गरिएको छ भने सरसफाइ, लुगा धुने, भाँडा माझ्ने तथा अन्य घरेलु प्रयोजनका लागि कुवाको पानी प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ । दैनिक आवश्यकताका लागि पर्याप्त पानी नपाउँदा स्थानीयको जनजीवन प्रभावित भएको छ । स्थानीय बासिन्दाले गाउँमा जडान गरिएका गहिरा समरसेल (डिप बोरिङ) लाई पनि नल्का सुक्नुको एउटा प्रमुख कारण मानेका छन् । गाउँमा सरकारी निकायमार्फत जडान गरिएका समरसेलका साथै केही व्यक्तिले निजी रूपमा समेत समरसेल सञ्चालन गरेका छन् । ती समरसेलबाट ठूलो परिमाणमा भू–गर्भीय पानी तानिँदा परम्परागत नल्कामा पानी आउन छाडेको स्थानीयको गुनासो छ ।


कोहलपुर, असार १४  कोहलपुर नगरपालिका–७ स्थित लखनवार गाउँमा खडेरीसँगै जमिनमुनीको पानीको सतह घट्दा स्थानीयले प्रयोग गर्दै आएका नल्काहरू सुकेका छन् । करिब एक सातादेखि अधिकांश नल्काबाट पानी आउन छाडेपछि स्थानीय बासिन्दा खानेपानीको समस्यामा परेका हुन् ।

स्थानीय पार्वती विकका अनुसार सुरुमा नल्काबाट थोरै–थोरै पानी आउने गरेको थियो । अहिले भने धेरैजसो नल्का पूर्ण रूपमा सुकेका छन् । उनका अनुसार यस वर्ष वर्षा ढिलो हुनु र लामो समयसम्म खडेरी रहनुले जमिनमुनीको पानीको सतह निकै तल झरेको छ । स्थानीयका अनुसार पहिले करिब २० फिटमै पर्याप्त पानी आउने क्षेत्रमा अहिले ८० फिटसम्म पनि पानीको सतह पुगेको अनुमान गरिएको छ । यसले सामान्य घरपरिवारले प्रयोग गर्ने परम्परागत नल्काबाट पानी निकाल्न निकै कठिन भएको छ ।

स्थानीय गोविन्द चौधरीले खडेरीका कारण गाउँका अधिकांश नल्का सुकेको बताए । उनका अनुसार अहिले गाउँलेहरू बाध्य भएर कुवाको पानी प्रयोग गर्न थालेका छन् । ‘पहिले यस्तो अवस्था कहिल्यै आएको थिएन । अहिले नल्कामा पानी आउँदैन, त्यसैले कुवाको भर पर्नुपरेको छ,’ उनले भने । लखनवार गाउँमा पहिले चार वटा सार्वजनिक कुवा सञ्चालनमा रहेका थिए । तीमध्ये हाल दुई वटा मात्र प्रयोगयोग्य अवस्थामा छन् भने अन्य दुई वटा विभिन्न कारणले बन्द भइसकेका छन् । सञ्चालनमा रहेका दुई कुवाबाट अहिले अधिकांश स्थानीयले पानी ल्याइरहेका छन् । यसले बिहान र साँझ कुवामा पानी भर्न आउनेहरूको भीडसमेत बढेको स्थानीय बताउँछन् ।

स्थानीयका अनुसार नल्काबाट मुस्किलले खानेपानी निकाल्ने गरिएको छ भने सरसफाइ, लुगा धुने, भाँडा माझ्ने तथा अन्य घरेलु प्रयोजनका लागि कुवाको पानी प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ । दैनिक आवश्यकताका लागि पर्याप्त पानी नपाउँदा स्थानीयको जनजीवन प्रभावित भएको छ । स्थानीय बासिन्दाले गाउँमा जडान गरिएका गहिरा समरसेल (डिप बोरिङ) लाई पनि नल्का सुक्नुको एउटा प्रमुख कारण मानेका छन् । गाउँमा सरकारी निकायमार्फत जडान गरिएका समरसेलका साथै केही व्यक्तिले निजी रूपमा समेत समरसेल सञ्चालन गरेका छन् । ती समरसेलबाट ठूलो परिमाणमा भू–गर्भीय पानी तानिँदा परम्परागत नल्कामा पानी आउन छाडेको स्थानीयको गुनासो छ ।

स्थानीय गोविन्द चौधरीका अनुसार पहिले गाउँका सबैजसो घरमा रहेका नल्काबाट सहज रूपमा पानी आउने गर्थ्यो । तर पछिल्ला वर्षमा गहिरा समरसेलको प्रयोग बढ्दै जाँदा जमिनमुनीको पानीको सतह घट्दै गएको र यस वर्ष खडेरीका कारण समस्या झन् गम्भीर बनेको हो । स्थानीयवासीले भू–गर्भीय पानीको अनियन्त्रित दोहन रोक्न तथा पानीको स्रोत संरक्षणका लागि सम्बन्धित निकायले आवश्यक अध्ययन गरी दीर्घकालीन योजना बनाउनुपर्ने माग गरेका छन् । उनीहरूका अनुसार वर्षेनी समरसेल थपिँदै जाने तर पुनर्भरण (रिचार्ज) का कार्यक्रम नहुँदा भविष्यमा खानेपानीको संकट अझ विकराल बन्न सक्ने खतरा बढेको छ ।

विज्ञहरूले पनि अत्यधिक भू–गर्भीय पानीको दोहन, वन विनाश, वर्षा ढिलो हुनु तथा जलवायु परिवर्तनका कारण जमिनमुनीको पानीको सतह घट्दै गएको बताउँदै आएका छन् । समयमै पानी संरक्षण, वर्षाको पानी संकलन तथा भू–गर्भीय पानी पुनर्भरणका कार्यक्रम प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन नगरे ग्रामीण क्षेत्रमा यस्ता समस्या थप बढ्न सक्ने उनीहरूको चेतावनी छ । स्थानीयवासी अहिले समयमै पर्याप्त वर्षा हुने आशामा छन् । उनीहरूका अनुसार राम्रो वर्षा भए केही समयपछि जमिनमुनीको पानीको सतह बढ्न सक्ने र सुकेका नल्काहरूमा पुनः पानी आउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ । तर दीर्घकालीन रूपमा भू–गर्भीय पानीको संरक्षण र व्यवस्थापनमा ध्यान नदिए यस्ता समस्या दोहोरिरहने उनीहरूको चिन्ता छ ।

राजापुर, असार १४  स्थानीय तहमा बालविवाह अन्त्य गर्ने उद्देश्यले सामाजिक विकास डिभिजन कार्यालय बाँकेको आयोजनामा अभिमुखीकरण कार्यक्रम राजापुरमा सम्पन्न भएको छ । कार्यक्रमको अध्यक्षता सामाजिक विकास डिभिजन कार्यालय बाँकेका प्रमुख ऋषिराम शर्माले गरेका थिए ।

कार्यक्रममा लुम्बिनी प्रदेश सरकारका सामाजिक विकास मन्त्री जन्मजय तिमिल्सिना प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी भएका थिए । त्यसैगरी इलाका प्रहरी कार्यालयका डीएसपी ओमप्रकाश चौधरी, प्राध्यापक छप्पुराम चौधरी, स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (स्ववियु) सभापति अमृत थारुलगायत सरोकारवाला निकायका प्रतिनिधि, स्थानीय जनप्रतिनिधि, शिक्षक, विद्यार्थी तथा सामाजिक अभियन्ताहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।

कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै प्रमुख अतिथि मन्त्री तिमिल्सिनाले बालविवाह सामाजिक अपराध मात्र नभई बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य, मानसिक विकास तथा भविष्यमा गम्भीर असर पार्ने कुरीति भएको बताए । उनले बालविवाह अन्त्यका लागि कानुनी व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयनसँगै समुदायस्तरमा जनचेतना अभिवृद्धि गर्न आवश्यक रहेको उल्लेख गरे । स्थानीय सरकार, विद्यालय, अभिभावक र सुरक्षा निकायबीच समन्वयात्मक प्रयासबाट मात्र बालविवाह न्यूनीकरण सम्भव हुने उनको भनाइ थियो ।

अध्यक्ष ऋषिराम शर्माले बालविवाह अन्त्यका लागि स्थानीय तहको सक्रिय भूमिका अपरिहार्य रहेको बताउँदै समुदायमा सचेतना फैलाउने, जोखिममा रहेका बालबालिकाको पहिचान गर्ने तथा सम्बन्धित निकायबीच सहकार्य बढाउने उद्देश्यले अभिमुखीकरण कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको जानकारी दिए । कार्यक्रममा सहभागी वक्ताहरूले बालविवाहका कानुनी, सामाजिक, आर्थिक तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी प्रभावबारे प्रस्तुति दिएका थिए । उनीहरूले बालबालिकाको अधिकार संरक्षण, गुणस्तरीय शिक्षा, लैङ्गिक समानता तथा सुरक्षित भविष्य सुनिश्चित गर्न बालविवाह अन्त्य अनिवार्य रहेको धारणा व्यक्त गरे ।

कार्यक्रममा सहभागीहरूले स्थानीय तह, विद्यालय, सुरक्षा निकाय, नागरिक समाज तथा समुदायबीच सहकार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउँदै बालविवाहमुक्त समाज निर्माणका लागि संयुक्त रूपमा अघि बढ्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए । आयोजकका अनुसार यस्ता अभिमुखीकरण कार्यक्रमले समुदायमा सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्नुका साथै बालअधिकार संरक्षण र बालविवाह न्यूनीकरण अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउन सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ ।

राप्तीसोनारी, असार १४  राप्तीसोनारी गाउँपालिकाले विद्यार्थीसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्दै उनीहरूको शैक्षिक अवस्था, भविष्यको लक्ष्य र विद्यालयको समग्र गुणस्तरबारे जानकारी लिन ‘अध्यक्षसँग विद्यार्थी’ कार्यक्रम आयोजना गरेको छ । गाउँपालिकाको शिक्षा, युवा तथा खेलकुद शाखाको आयोजनामा सम्पन्न कार्यक्रममा गाउँपालिका अध्यक्ष तप्तबहादुर पौडेल प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी भई विद्यार्थीसँग खुला अन्तरक्रिया गरेका थिए ।

कार्यक्रममा विभिन्न विद्यालयका विद्यार्थीले आफ्नो भविष्यको लक्ष्य प्रस्तुत गर्दै नेपालमै बसेर सेवा गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् । विद्यार्थी विजयकुमार जैसवालले शिक्षक बनेर समाजमा गुणस्तरीय शिक्षा प्रवाह गर्ने लक्ष्य रहेको बताए । रविन पोखरेल र नरेश केसीले पनि भविष्यमा शिक्षक बनेर आफ्नै गाउँ र देशको शैक्षिक विकासमा योगदान पुर्‍याउने इच्छा व्यक्त गरे । त्यस्तै रेनुका खड्का र सृष्टि कसेराले निजामती कर्मचारी बनेर जनताको सेवा गर्ने लक्ष्य रहेको सुनाए । सञ्चिता थारु, समीक्षा चौधरी, स्मृति थारु र रोशनी थारुले शिक्षिका बनेर नयाँ पुस्तालाई शिक्षित र सक्षम बनाउने चाहना व्यक्त गरे ।

कार्यक्रममा सहभागी अन्य विद्यार्थीले नेपाली सेना, बैंकिङ क्षेत्र, स्वास्थ्य सेवा, इन्जिनियरिङ, प्राविधिक तथा अन्य विभिन्न पेशामा आबद्ध भएर नेपालमै रोजगारी गर्दै देश र जनताको सेवा गर्ने लक्ष्य रहेको बताएका थिए । अधिकांश विद्यार्थीले विदेशभन्दा आफ्नै देशमा अवसर सिर्जना गर्दै योगदान दिन चाहेको धारणा राखेका थिए । कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै गाउँपालिका अध्यक्ष तप्तबहादुर पौडेलले विद्यार्थीसँग आत्मीय सम्बन्ध स्थापित गर्न र उनीहरूको वास्तविक अवस्था बुझ्न यस्तो कार्यक्रम आयोजना गरिएको बताए । उनले विद्यार्थीको पठनपाठनको अवस्था, विद्यालयमा उनीहरूको सहभागिता, सिकाइको गुणस्तर, विषयगत शिक्षक–शिक्षिकाको भूमिका तथा विद्यार्थीमा रहेको प्रतिभाबारे प्रत्यक्ष जानकारी लिन कार्यक्रम उपयोगी बनेको बताए ।

‘पालिकाको भविष्य विद्यार्थी नै हुन् । आजका विद्यार्थी सक्षम भए मात्र भोलिको समाज र राष्ट्र समृद्ध बन्छ,’ अध्यक्ष पौडेलले भने, ‘विद्यार्थीका समस्या, अपेक्षा र लक्ष्यलाई नजिकबाट बुझेर त्यसअनुसार शैक्षिक नीति तथा कार्यक्रम सञ्चालन गर्न गाउँपालिका प्रतिबद्ध छ ।’ उनले शिक्षालाई केवल परीक्षा उत्तीर्ण गर्ने माध्यमका रूपमा नभई सक्षम, नैतिक र जिम्मेवार नागरिक उत्पादन गर्ने आधारका रूपमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए । विद्यार्थीलाई आफ्नो लक्ष्यप्रति दृढ रहँदै मेहनत, अनुशासन र सकारात्मक सोचका साथ अघि बढ्न पनि उनले आग्रह गरे ।

शिक्षा, युवा तथा खेलकुद शाखाका प्रमुख तथा वरिष्ठ शिक्षा अधिकृत ८८मोहन वि.सी.८८ले ‘अध्यक्षसँग विद्यार्थी’ कार्यक्रमले विद्यार्थी र स्थानीय सरकारबीच प्रत्यक्ष संवादको वातावरण सिर्जना गरेको बताए । उनका अनुसार कार्यक्रममार्फत विद्यार्थीका आकांक्षा, समस्या, प्रतिभा र आवश्यकतालाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर प्राप्त भएको छ । यसबाट गाउँपालिकाले आगामी दिनमा विद्यार्थीमैत्री तथा गुणस्तरीय शिक्षा प्रवद्र्धनका कार्यक्रम तर्जुमा गर्न थप सहज हुने विश्वास उनले व्यक्त गरे । उनले विद्यार्थीमा आत्मविश्वास अभिवृद्धि गर्ने, नेतृत्व क्षमता विकास गर्ने तथा आफ्नो भविष्यप्रति स्पष्ट लक्ष्य निर्धारण गर्न प्रेरित गर्ने उद्देश्यले कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको जानकारी दिए ।

कार्यक्रममा विद्यार्थीहरूले खुलेर आफ्ना विचार, जिज्ञासा र भविष्यका योजनाबारे धारणा राखेका थिए । सहभागी अधिकांश विद्यार्थीले आफ्नो अध्ययन पूरा गरी नेपालमै रोजगारी गर्दै समाज र राष्ट्रको सेवामा समर्पित हुने प्रतिबद्धता जनाएका थिए । गाउँपालिकाले यस्ता संवादमूलक कार्यक्रमलाई आगामी दिनमा पनि निरन्तरता दिने जनाएको छ ।

कोहलपुर, असार १४ बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रअन्तर्गत पर्ने भेरीगंगा नगरपालिका–५ स्थित भवानी माध्यमिक विद्यालयमा मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरण तथा सहअस्तित्वसम्बन्धी एकदिने सचेतनामूलक कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । स्थानीय समुदायमा वन्यजन्तुप्रति सकारात्मक सोचको विकास गर्दै मानव र वन्यजन्तुबीचको द्वन्द्व न्यूनीकरण गर्ने उद्देश्यले आयोजित कार्यक्रम भेरीगंगा नगरपालिका–५ को वडा कार्यालयको सहकार्यमा युथ मिडिया हबले सञ्चालन गरेको हो ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि वडा सदस्य गोरखबहादुर खड्काले पछिल्लो समय मानव र वन्यजन्तुबीच सहअस्तित्व कायम गर्नु आजको आवश्यकता भएको बताउँदै वन्यजन्तु संरक्षणमा स्थानीय समुदायको सक्रिय सहभागिता अपरिहार्य रहेको उल्लेख गरे । उनले वन्यजन्तुको संरक्षणसँगै स्थानीय नागरिकको सुरक्षाका लागि यस्ता जनचेतनामूलक कार्यक्रम प्रभावकारी हुने विश्वास व्यक्त गरे । कार्यक्रममा मध्यवर्ती क्षेत्रका विद्यालयका विद्यार्थी, सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहका महिला तथा पुरुष, टोल विकास संस्थाका प्रतिनिधि तथा स्थानीय सरोकारवालासहित ४३ जनाको सहभागिता रहेको थियो ।

छिन्चु मध्यवर्ती उपभोक्ता समितिका कोषाध्यक्ष युवराज महराले बाघ, हात्ती र चितुवाको जोखिमबाट कसरी सुरक्षित रहने भन्ने विषयमा प्राप्त जानकारी वनमा आश्रित समुदायका लागि उपयोगी भएको बताए । सिरेनी मध्यवर्ती सामुदायिक वनका अध्यक्ष जोन्द्र महराले कार्यक्रममा सिकेका कुरालाई व्यवहारमा लागू गर्दै वन्यजन्तुको जोखिमबाट सुरक्षित रहनुपर्नेमा जोड दिए । चिउरीबास सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहका अध्यक्ष भद्रबहादुर वलीले यस्ता कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिन आवश्यक रहेको बताए । भवानी माध्यमिक विद्यालयका सहायक प्रधानाध्यापक मानबहादुर खड्काले विद्यालय आवतजावतका क्रममा विद्यार्थीहरूले वन्यजन्तुबाट कसरी सुरक्षित रहने भन्ने विषयमा महŒवपूर्ण ज्ञान प्राप्त गरेको भन्दै आयोजकलाई धन्यवाद दिए ।

सिरेनी–चिउरीगैरा टोल विकास संस्थाका अध्यक्ष विष्णुबहादुर बिष्टले मध्यवर्ती क्षेत्रका बासिन्दाले संरक्षणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याइरहेकाले उनीहरूलाई प्राथमिकतामा राखी जीविकोपार्जनसँग सम्बन्धित कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरे । उनले बस्तीमै पुगेर सञ्चालन गरिएको सचेतनामूलक कार्यक्रमले संरक्षणको महत्वसँगै वन्यजन्तुको जोखिमबाट सुरक्षित रहने सीप प्रदान गरेको बताए । कार्यक्रमका प्रशिक्षक हुमहरी भट्टराईले मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्वका कारण, त्यसबाट उत्पन्न हुने जोखिम तथा दुर्घटनाबाट बच्ने उपायबारे प्रशिक्षण दिएका थिए । उनले वन्यजन्तु देखिएमा अपनाउनुपर्ने सावधानी, जंगली जनावरको आक्रमणबाट बच्ने उपाय, वन क्षेत्रमा प्रवेश गर्दा पालना गर्नुपर्ने सुरक्षा मापदण्ड तथा वन्यजन्तुसँग अनावश्यकरूपमा नजिक जान नहुने बताए ।

त्यसैगरी वन्यजन्तुको प्राकृतिक बासस्थान संरक्षण, वन विनाश न्यूनीकरण, वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्न स्थानीय समुदायको भूमिका तथा वन्यजन्तुप्रति जिम्मेवार व्यवहार अपनाउनुपर्ने विषयमा पनि सहभागीलाई जानकारी गराइएको थियो । अन्तर्क्रियात्मक रूपमा सञ्चालन गरिएको प्रशिक्षणमा सहभागीहरूले आफ्ना जिज्ञासा राख्दै स्थानीय समस्या र समाधानका उपायबारे छलफल गरेका थिए । सहभागीहरूले कार्यक्रमबाट मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्वका कारण, त्यसबाट जोगिने उपाय तथा वन्यजन्तुसँग सहअस्तित्व कायम गर्ने व्यवहारिक ज्ञान प्राप्त भएको प्रतिक्रिया दिएका थिए । विशेषगरी विद्यार्थीहरूले आफ्नै सुरक्षासँगै वन्यजन्तु संरक्षणसम्बन्धी ज्ञान हासिल भएको भन्दै यस्ता कार्यक्रमलाई निरन्तर सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका थिए ।

युथ मिडियाका कार्यक्रम संयोजक सनत सापकोटाले सहजीकरण गरेको उक्त कार्यक्रममा आयोजक पक्षले यस्ता सचेतनामूलक कार्यक्रमले स्थानीय समुदायमा वन्यजन्तुप्रति सकारात्मक सोचको विकास हुनुका साथै मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरणमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुग्ने विश्वास व्यक्त गरेको छ । आयोजकका अनुसार आगामी दिनमा पनि मध्यवर्ती क्षेत्रका अन्य विद्यालय तथा समुदायमा यस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गरी संरक्षण र सहअस्तित्वको अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाइनेछ । कार्यक्रमले मानव र वन्यजन्तुबीचको सहअस्तित्वलाई व्यवहारमा उतार्न समुदाय, विद्यालय, सामुदायिक वन तथा स्थानीय सरकारबीचको समन्वय र सहकार्यलाई अझ सुदृढ बनाउने अपेक्षा गरिएको छ ।

बाँके, असार १४  पर्याप्त वर्षा नहुँदा लुम्बिनी प्रदेशमा यस वर्ष धान रोपाइँ अपेक्षाभन्दा निकै सुस्त देखिएको छ । विगतका वर्षमा मध्य असारसम्म करिब आधा क्षेत्रफलमा धान रोपाइँ सम्पन्न हुने गरे पनि यस वर्ष अहिलेसम्म करिब १३ प्रतिशत क्षेत्रफलमा मात्रै रोपाइँ हुन सकेको छ । किसान वर्षाको प्रतीक्षामा बस्न बाध्य भएका छन् भने प्रदेश सरकार पनि मौसम सक्रिय हुने अपेक्षामा छ ।

लुम्बिनी प्रदेश सरकारको कृषि, भूमि व्यवस्था तथा सहकारी मन्त्रालयका अनुसार प्रदेशभर धान खेती हुने तीन लाख एक हजार तीन सय ७२ हेक्टर क्षेत्रफलमध्ये हालसम्म ३९ हजार एक सय २७ दशमलव ८१ हेक्टरमा मात्र रोपाइँ सम्पन्न भएको छ । यो कुल धान खेती हुने क्षेत्रफलको १२.९८ प्रतिशत मात्रै हो । प्रदेशका १२ जिल्लामध्ये सबैभन्दा धेरै धान खेती हुने कपिलवस्तु र बाँकेमा भने हालसम्म रोपाइँको उल्लेखनीय प्रगति हुन सकेको छैन । मन्त्रालयले केही दिनअघि संकलन गरेको तथ्यांकअनुसार यी दुई जिल्लाबाट रोपाइँ भएको विवरण प्राप्त भएको छैन । मन्त्रालयका सूचना अधिकारी हरिप्रसाद पण्डितका अनुसार यी जिल्लामा परम्परागत रूपमा पनि रोपाइँ केही ढिलो हुने गर्छ र अधिकांश किसानले साउनको पहिलो वा दोस्रो सातातिर मात्रै रोपाइँ सम्पन्न गर्ने गरेका छन् ।

यस वर्ष प्रदेशमा सबैभन्दा बढी प्रगति रुपन्देहीमा देखिएको छ । ६३ हजार ५५० हेक्टरमा धान खेती हुने रुपन्देहीमा १२ हजार एक सय १० हेक्टरमा रोपाइँ भइसकेको छ, जुन करिब २० प्रतिशत हो । बर्दियामा ५० हजार एक सय ५० हेक्टर धान खेती हुने क्षेत्रफलमध्ये नौ हजार चार सय ६३ हेक्टरमा रोपाइँ सम्पन्न भएको छ । नवलपरासी (पश्चिम) मा आठ हजारभन्दा बढी हेक्टरमा रोपाइँ भएको छ भने प्युठानमा करिब पाँच हजार तीन सय ५० हेक्टरमा धान रोपिएको मन्त्रालयको तथ्यांकमा उल्लेख छ । दाङमा दुई हजार एक सय ७२ हेक्टर, रोल्पामा एक हजार ७६ हेक्टर, अर्घाखाँचीमा तीन सय ४२ हेक्टर, पाल्पामा एक सय नौ हेक्टर, गुल्मीमा ९८ हेक्टर र रुकुम पूर्वमा ५३ दशमलव १ हेक्टरमा मात्रै रोपाइँ सम्पन्न भएको छ ।

मन्त्रालयका अनुसार सिँचाइ सुविधा पुगेका क्षेत्रमा रोपाइँ चलिरहेको भए पनि आकाशे पानीमा निर्भर अधिकांश खेत अझै बाँझै छन् । पर्याप्त वर्षा नहुँदा किसानले खेतमा पानी जमाउन नसकेकाले रोपाइँ अघि बढ्न सकेको छैन । सूचना अधिकारी पण्डितले यस वर्ष धेरै किसानले धानको ब्याड पनि ढिलो राखेकाले रोपाइँको समय पछाडि धकेलिएको बताए । मौसमविद्हरूले मनसुन सक्रिय हुन केही ढिलाइ हुने पूर्वानुमान गरेपछि किसानले पनि सोहीअनुसार बिउ राखेका कारण रोपाइँको तालिका प्रभावित भएको उनको भनाइ छ । ‘मौसम प्रणाली सक्रिय भई राम्रो वर्षा सुरु हुनासाथ रोपाइँको गति तीव्र हुन्छ,’ पण्डितले भने, ‘अहिलेसम्मको अवस्था हेर्दा केही ढिलो भए पनि असारको दोस्रो आधादेखि रोपाइँ उल्लेख्य रूपमा बढ्ने अपेक्षा गरेका छौं ।’

रुपन्देहीको तिलोत्तमा–१५ पत्थरडाँडाका किसान दुवा चौधरीले जेठको पहिलो सातामै धानको ब्याड राखे पनि खेतमा पानी नहुँदा रोपाइँ गर्न नसकेको बताए । लामो समयसम्म बिउ ब्याडमै बस्दा उत्पादनमा असर पर्ने चिन्ता उनले व्यक्त गरे । ‘दुई–चार दिन राम्रो पानी परिदिए अहिले नै रोपाइँ गर्न सकिन्थ्यो,’ उनले भने, ‘बिउ धेरै छिप्पियो भने उत्पादन घट्ने डर छ ।’ उनले खेतीको मुख्य समयमा किसानले हरेक वर्ष मल अभाव, सिँचाइ समस्या र बढ्दो कृषि लागतको दोहोरो मार खेप्नुपरेको गुनासो गरे । ट्याक्टरको भाडासमेत बढेकाले खेतीको लागत थप महँगिएको उनको भनाइ छ ।

लुम्बिनी प्रदेशमा कुल ६ लाख ७९ हजार ६ सय १३ हेक्टर खेतीयोग्य जमिन रहेको छ । त्यसमध्ये करिब तीन लाख एक हजार हेक्टरमा धान खेती हुँदै आएको छ । कृषि अधिकारीहरूका अनुसार आगामी केही दिनभित्र मनसुन सक्रिय भई पर्याप्त वर्षा भए रोपाइँको गति उल्लेखनीय रूपमा बढ्नेछ । तर वर्षा थप ढिलो भए यसले उत्पादनमा समेत प्रत्यक्ष असर पार्ने चिन्ता बढ्दै गएको छ । वर्षा नहुँदा लुम्बिनीमा धान रोपाइँ सुस्त, मध्य असारअघि १३ प्रतिशत मात्रै
बुटवल, असार १२ — पर्याप्त वर्षा नहुँदा लुम्बिनी प्रदेशमा यस वर्ष धान रोपाइँ अपेक्षाभन्दा निकै सुस्त देखिएको छ । विगतका वर्षमा मध्य असारसम्म करिब आधा क्षेत्रफलमा धान रोपाइँ सम्पन्न हुने गरे पनि यस वर्ष अहिलेसम्म करिब १३ प्रतिशत क्षेत्रफलमा मात्रै रोपाइँ हुन सकेको छ । किसान वर्षाको प्रतीक्षामा बस्न बाध्य भएका छन् भने प्रदेश सरकार पनि मौसम सक्रिय हुने अपेक्षामा छ ।

लुम्बिनी प्रदेश सरकारको कृषि, भूमि व्यवस्था तथा सहकारी मन्त्रालयका अनुसार प्रदेशभर धान खेती हुने तीन लाख एक हजार तीन सय ७२ हेक्टर क्षेत्रफलमध्ये हालसम्म ३९ हजार एक सय २७ दशमलव ८१ हेक्टरमा मात्र रोपाइँ सम्पन्न भएको छ । यो कुल धान खेती हुने क्षेत्रफलको १२.९८ प्रतिशत मात्रै हो । प्रदेशका १२ जिल्लामध्ये सबैभन्दा धेरै धान खेती हुने कपिलवस्तु र बाँकेमा भने हालसम्म रोपाइँको उल्लेखनीय प्रगति हुन सकेको छैन । मन्त्रालयले केही दिनअघि संकलन गरेको तथ्यांकअनुसार यी दुई जिल्लाबाट रोपाइँ भएको विवरण प्राप्त भएको छैन । मन्त्रालयका सूचना अधिकारी हरिप्रसाद पण्डितका अनुसार यी जिल्लामा परम्परागत रूपमा पनि रोपाइँ केही ढिलो हुने गर्छ र अधिकांश किसानले साउनको पहिलो वा दोस्रो सातातिर मात्रै रोपाइँ सम्पन्न गर्ने गरेका छन् ।

यस वर्ष प्रदेशमा सबैभन्दा बढी प्रगति रुपन्देहीमा देखिएको छ । ६३ हजार ५५० हेक्टरमा धान खेती हुने रुपन्देहीमा १२ हजार एक सय १० हेक्टरमा रोपाइँ भइसकेको छ, जुन करिब २० प्रतिशत हो । बर्दियामा ५० हजार एक सय ५० हेक्टर धान खेती हुने क्षेत्रफलमध्ये नौ हजार चार सय ६३ हेक्टरमा रोपाइँ सम्पन्न भएको छ । नवलपरासी (पश्चिम) मा आठ हजारभन्दा बढी हेक्टरमा रोपाइँ भएको छ भने प्युठानमा करिब पाँच हजार तीन सय ५० हेक्टरमा धान रोपिएको मन्त्रालयको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।

दाङमा दुई हजार एक सय ७२ हेक्टर, रोल्पामा एक हजार ७६ हेक्टर, अर्घाखाँचीमा तीन सय ४२ हेक्टर, पाल्पामा एक सय नौ हेक्टर, गुल्मीमा ९८ हेक्टर र रुकुम पूर्वमा ५३ दशमलव १ हेक्टरमा मात्रै रोपाइँ सम्पन्न भएको छ ।
मन्त्रालयका अनुसार सिँचाइ सुविधा पुगेका क्षेत्रमा रोपाइँ चलिरहेको भए पनि आकाशे पानीमा निर्भर अधिकांश खेत अझै बाँझै छन् । पर्याप्त वर्षा नहुँदा किसानले खेतमा पानी जमाउन नसकेकाले रोपाइँ अघि बढ्न सकेको छैन । सूचना अधिकारी पण्डितले यस वर्ष धेरै किसानले धानको ब्याड पनि ढिलो राखेकाले रोपाइँको समय पछाडि धकेलिएको बताए । मौसमविद्हरूले मनसुन सक्रिय हुन केही ढिलाइ हुने पूर्वानुमान गरेपछि किसानले पनि सोहीअनुसार बिउ राखेका कारण रोपाइँको तालिका प्रभावित भएको उनको भनाइ छ । ‘मौसम प्रणाली सक्रिय भई राम्रो वर्षा सुरु हुनासाथ रोपाइँको गति तीव्र हुन्छ,’ पण्डितले भने, ‘अहिलेसम्मको अवस्था हेर्दा केही ढिलो भए पनि असारको दोस्रो आधादेखि रोपाइँ उल्लेख्य रूपमा बढ्ने अपेक्षा गरेका छौं ।’

रुपन्देहीको तिलोत्तमा–१५ पत्थरडाँडाका किसान दुवा चौधरीले जेठको पहिलो सातामै धानको ब्याड राखे पनि खेतमा पानी नहुँदा रोपाइँ गर्न नसकेको बताए । लामो समयसम्म बिउ ब्याडमै बस्दा उत्पादनमा असर पर्ने चिन्ता उनले व्यक्त गरे । लुम्बिनी प्रदेशमा कुल ६ लाख ७९ हजार ६ सय १३ हेक्टर खेतीयोग्य जमिन रहेको छ । त्यसमध्ये करिब तीन लाख एक हजार हेक्टरमा धान खेती हुँदै आएको छ । कृषि अधिकारीहरूका अनुसार आगामी केही दिनभित्र मनसुन सक्रिय भई पर्याप्त वर्षा भए रोपाइँको गति उल्लेखनीय रूपमा बढ्नेछ । तर वर्षा थप ढिलो भए यसले उत्पादनमा समेत प्रत्यक्ष असर पार्ने चिन्ता बढ्दै गएको छ ।

ताजा अपडेट

Login

कृपया ध्यान दिनुहोस्:

  • अब तपाइले कमेन्ट गर्नका लागि अनिवार्य रजिस्ट्रेसन गर्नुपर्ने छ ।
  • आफ्नो इमेल वा गुगल, फेसबुक र ट्वीटरमार्फत् पनि सजिलै लगइन गर्न सकिने छ ।
  • यदि वास्तविक नामबाट कमेन्ट गर्न चाहनुहुन्न भने डिस्प्ले नेममा सुविधाअनुसारको निकनेम र प्रोफाइल फोटो परिवर्तन गर्नुहोस् अनि ढुक्कले कमेन्ट गर्नहोस्, तपाइको वास्तविक पहिचान गोप्य राखिने छ ।
  • रजिस्ट्रेसनसँगै बन्ने प्रोफाइमा तपाइले गरेका कमेन्ट, रिप्लाई, लाइक/डिसलाइकको एकमुष्ठ बिबरण हेर्नुहोस् ।