एक वर्षमा सम्पन्न सडक, स्वास्थ्य, खानेपानी, खेलकुद तथा प्रशासनिक सेवाका कामले वडाको सेवा प्रवाह र विकासको आधार थप बलियो बनाएको देखिन्छ । अब सम्पन्न योजनाको गुणस्तर र दिगोपना कायम गर्दै बाँकी आवश्यकता पूरा गर्नु वडा कार्यालयका लागि अर्को महत्वपूर्ण चुनौती बनेको छ ।
राप्तीसोनारी, असोज २५ । वर्षौंसम्म सामान्य सडक, स्वास्थ्य सेवा र आधारभूत पूर्वाधारको अभाव झेल्दै आएका राप्तीसोनारी गाउँपालिका–८ का नागरिकका लागि आर्थिक वर्ष २०८२/८३ उपलब्धिमूलक बनेको छ । वडा कार्यालयले एकै वर्षमा सडक निर्माण तथा स्तरोन्नतिदेखि आधारभूत स्वास्थ्य केन्द्र सञ्चालन, खानेपानी व्यवस्थापन, बजार सौन्दर्यीकरण, खेलकुद र खुला व्यायामशालासम्मका १२ वटा वडा स्तरीय आयोजना तथा कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ । यससँगै वडा कार्यालयबाट प्रवाह हुने प्रशासनिक सेवा र सामाजिक सुरक्षा व्यवस्थापनलाई समेत व्यवस्थित बनाइएको छ ।
वडा कार्यालयले सार्वजनिक गरेको वार्षिक समीक्षा विवरणअनुसार विकास निर्माणतर्फ सबैभन्दा बढी प्राथमिकता सडक र स्वास्थ्य क्षेत्रलाई दिइएको छ । नमुनागाउँ जाने बाटोमा कल्भर्ट निर्माण तथा ग्राभेलिङ, नयाँगाउँ होमस्टे जाने बाटोमा पि सि सि, धर्मोतिमा पक्की नाली, विभिन्न स्थानमा सडक स्तरोन्नति तथा आधारभूत स्वास्थ्य केन्द्रको भवन निर्माणलगायतका काम सम्पन्न भएका छन् । नमुनागाउँ जाने बाटोमा कल्भर्ट निर्माण र ग्राभेलिङका लागि पाँच लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको थियो । नयाँगाउँ होमस्टे जाने बाटोमा चार लाख रुपैयाँको लागतमा ४२ मिटर पिसिस गरिएको छ । त्यसैगरी नयाँ गाउँ होमस्टे जाने बाटो थप ६४० मिटर स्तरोन्नति गरिएको वडा कार्यालयले जनाएको छ ।
धर्मोतिमा पाँच लाख रुपैयाँको लागतमा १६० मिटर पक्की नाली निर्माण गरिएको छ । यसले वर्षात्का समयमा पानी निकासमा देखिने समस्या कम गर्न सहयोग पुग्ने वडा कार्यालयको अपेक्षा छ । वडा अध्यक्ष सालिकराम डाँगीले वडाको विकासलाई नागरिकको प्रत्यक्ष आवश्यकतासँग जोडेर अघि बढाइएको बताएका छन् । सडक, स्वास्थ्य, खानेपानी, शिक्षा र खेलकुदलाई प्राथमिकतामा राखेर योजनाहरू कार्यान्वयन गरिएको उल्लेख गर्दै उनले आगामी दिनमा पनि स्थानीय आवश्यकताका आधारमा विकास निर्माणलाई निरन्तरता दिने बताएका छन् । ‘वडामा नागरिकले प्रत्यक्ष अनुभूति गर्ने गरी काम गर्ने हाम्रो प्राथमिकता हो । उपलब्ध बजेटलाई आवश्यकता र प्राथमिकताका आधारमा परिचालन गरेर आधारभूत पूर्वाधार तथा सेवाको पहुँच विस्तार गर्ने प्रयास गरेका छौँ,’ उनको भनाइ छ ।
वडाको अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा आधारभूत स्वास्थ्य केन्द्रको भवन निर्माण गरी सञ्चालनमा ल्याइएको छ । गाउँपालिकासँगको साझेदारीमा निर्माण भएको स्वास्थ्य केन्द्रबाट प्रयोगशालासहितको सेवा सञ्चालनमा आएको छ । स्वास्थ्य संस्थामै ल्याब सेवा उपलब्ध भएपछि सामान्य स्वास्थ्य परीक्षणका लागि अन्यत्र जानुपर्ने स्थानीयको बाध्यता कम भएको वडा कार्यालयले जनाएको छ । वडामा रहेको बर्थिङ सेन्टरबाट आर्थिक वर्षमा ६२ जना सुत्केरीले सेवा लिएका छन् । गाउँमै सुरक्षित प्रसूति सेवा उपलब्ध हुन थालेपछि स्थानीय महिलालाई स्वास्थ्य संस्थासम्म पुग्न सहज भएको वडा कार्यालयको समीक्षा विवरणमा उल्लेख छ ।
वडा सचिव लालबहादुर बुढाका अनुसार विकास निर्माणसँगै नागरिकलाई आवश्यक प्रशासनिक सेवा छिटो र व्यवस्थित रूपमा उपलब्ध गराउने कामलाई पनि प्राथमिकता दिइएको छ । वडा कार्यालयबाट एक वर्षको अवधिमा तीन हजार एक वटा पत्र चलानी भएका छन् भने २८५ वटा पत्र दर्ता भएका छन् । नागरिकता सिफारिस मात्रै २१२ वटा गरिएको छ । ‘वडाबाट प्रवाह हुने सेवामा नागरिकलाई सहजता दिने र कार्यालयका कामलाई व्यवस्थित बनाउने गरी सेवा प्रवाह गरिरहेका छौँ,’ बुढाले बताए । व्यक्तिगत घटना दर्तालाई समेत डिजिटल प्रणालीमा व्यवस्थित गरिएको छ । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ३०० जन्मदर्ता, ३३ मृत्युदर्ता, ४१ जोडीको विवाहदर्ता र नौ वटा सम्बन्धविच्छेद दर्ता भएका छन् । बसाइँसराइअन्तर्गत २१ घरपरिवार वडामा आएका छन् भने नौ घरपरिवार अन्यत्र गएका छन् ।
सामाजिक सुरक्षा सेवातर्फ पनि वडामा ठूलो संख्यामा नागरिक लाभान्वित भइरहेका छन् । वडा कार्यालयको विवरणअनुसार विभिन्न शीर्षकमा गरी ४८७ जना सामाजिक सुरक्षा लाभग्राही रहेका छन् । त्यसमध्ये अन्य ज्येष्ठ नागरिक भत्ता पाउने २३७, दलित ज्येष्ठ नागरिक २२, ज्येष्ठ नागरिक एकल महिला ४२, विधवा ९४, पूर्ण अपाङ्गता भएका ११, अति अशक्त ५३ र दलित बालबालिका २८ जना रहेका छन् । शिक्षा, खेलकुद र युवा लक्षित कार्यक्रमलाई पनि वडाले प्राथमिकतामा राखेको छ । शिवशक्ति माध्यमिक विद्यालयमा खानेपानी व्यवस्थापनका लागि पाइपलाइन जडान गरिएको छ । विद्यालयस्तरमा वडा अध्यक्ष कप खेलकुद प्रतियोगिता सञ्चालन गरिएको छ भने युवा तथा खेलकुद सञ्चालनका लागि छुट्टै बजेट परिचालन गरिएको छ । योगाहल व्यवस्थापनका लागि कुर्सी तथा अन्य सामग्री खरिद गरिएको छ ।
स्वास्थ्य सभाहल फिल्डमा खुला व्यायामशाला अर्थात् जिमखाना व्यवस्थापन गरिएको छ । यसले युवासँगै स्थानीय नागरिकलाई शारीरिक व्यायामका लागि सार्वजनिक स्थान उपलब्ध गराएको छ । वडाले खेलकुद र शारीरिक स्वास्थ्यलाई जोडेर यस्ता पूर्वाधार निर्माणलाई अघि बढाएको जनाएको छ । बजार क्षेत्रलाई व्यवस्थित र आकर्षक बनाउने उद्देश्यले परुवा खोला–सिक्टा नहर चोकदेखि शिवशक्ति माध्यमिक विद्यालयसम्म बजार सौन्दर्यीकरणको काम गरिएको छ । उक्त क्षेत्रमा १३५ वटा ट्रिगार्डसहित बिरुवा रोपिएको वडा कार्यालयले जनाएको छ । वडाले धार्मिक तथा सामुदायिक संरचनामा समेत लगानी गरेको छ । जनशक्ति माध्यमिक विद्यालयमा सरस्वतीको मूर्ति निर्माण गरिएको छ । कालीमाटी मन्दिरमा मञ्च तथा व्यवस्थापनको कामसँगै शौचालय निर्माण गरिएको छ । ओभरी तारादेवी टोलमा शिव मन्दिरको पूजा गर्ने हुमकुण्ड निर्माण गरिएको छ । यी कामहरू बजेट संशोधनमार्फत थप कार्यक्रमका रूपमा कार्यान्वयन गरिएको वडा कार्यालयले जनाएको छ ।
राजस्व संकलनतर्फ पनि वडा कार्यालयले आर्थिक वर्षमा विभिन्न शीर्षकबाट कुल ११ लाख ८९७ रुपैयाँ ४७ पैसा संकलन गरेको छ । भूमिकर तथा मालपोत, बहाल कर, अन्य कर, न्यायिक दस्तुर, प्रशासनिक सेवा शुल्क, सिफारिस दस्तुर, व्यक्तिगत घटना दर्ता तथा नाता प्रमाणितलगायतका शीर्षकबाट उक्त राजस्व संकलन भएको हो । बहाल करतर्फ मात्रै चार लाख ५७ हजार ७६८ रुपैयाँ सात पैसा संकलन भएको छ । राप्तीसोनारी–८ गाउँपालिकाको कार्यालयबाट करिब २२ किलोमिटर पश्चिममा रहेको वडा हो । नयाँगाउँ, बालापुर, ओभरी, पेरानी, खल्लागाउँ र धर्मोती यहाँका मुख्य बस्ती हुन् । वडाको पूर्व तथा दक्षिणमा वडा नं. २, पश्चिममा चगाइ नाला र उत्तरमा सल्यान जिल्ला रहेको छ ।
वडामा विभिन्न टोल विकास संस्थामार्फत समुदायको सहभागिता पनि कायम गरिएको छ । नयाँगाउँदेखि बालापुर, ओभरी, पेरानी र धर्मोतीसम्म १४ वटा टोल विकास संस्था रहेको वडा कार्यालयको विवरणमा उल्लेख छ । सामुदायिक वनतर्फ जलन्धारा, पुष्पाञ्जली, त्रिशक्ति, जनशक्ति, शिवशक्ति मध्यवर्ती, तारादेवी मध्यवर्ती, भगवती, घण्टेश्वरी र वनदेवीलगायतका सामुदायिक वन रहेका छन् ।
वडा अध्यक्ष डाँगीका अनुसार पछिल्लो एक वर्षमा आधारभूत आवश्यकता सम्बोधन गर्ने प्रयास गरिएको छ । ‘विकासका कामलाई निरन्तरता दिँदै अब सम्पन्न भएका संरचनाको संरक्षण र प्रभावकारी उपयोगमा पनि ध्यान दिनुपर्ने अवस्था छ,’ उनले भने, ‘आगामी दिनमा नागरिकको माग र आवश्यकतालाई प्राथमिकतामा राखेर बाँकी पूर्वाधार तथा सेवा विस्तारका काम अघि बढाइनेछ ।’ एक वर्षमा सम्पन्न सडक, स्वास्थ्य, खानेपानी, खेलकुद तथा प्रशासनिक सेवाका कामले वडाको सेवा प्रवाह र विकासको आधार थप बलियो बनाएको देखिन्छ । अब सम्पन्न योजनाको गुणस्तर र दिगोपना कायम गर्दै बाँकी आवश्यकता पूरा गर्नु वडा कार्यालयका लागि अर्को महत्वपूर्ण चुनौती बनेको छ ।
सम्पन्न योजनाहरु :
१. नमुनागाउँ जाने बाटोमा कल्भर्ट निर्माण र ग्राभेलिङ
२. नयाँगाउँ होमस्टे जाने बाटो पि सि सि
३. शिवशक्ति मा वि मा खानेपानी व्यवस्थापन
४. आधारभुत स्वास्थ्य केन्द्र भवन निर्माण (पालिकासंग साझेदारीमा)
५. धर्मोतिमा पक्की नाली निर्माण
६. बजार सौन्दर्यीकरण (परुवा खोला– सिक्टा नहर चोक देखि शिव शक्ति मा वि सम्म)
७. योगाहल व्यवस्थापन (कुर्सी तथा अन्य सामग्री खरिद)
८. वडा अध्यक्ष कप (विद्यालय स्तर) खेलकुद प्रतियोगिता
९. युवा तथा खेलकुद संचालन खर्च
१०. नयाँ गाउँ होमस्टे जाने बाटो स्तरोन्नती
११. खुला व्यायामशाला (जिमखाना) व्यवस्थापन
गोरखा । बुढीगण्डकी नदीमा आएको बाढीले गोरखाका विभिन्न स्थानमा दुई वटा मोटरेबल र चार वटा झोलुङ्गे पुल बगाएको छ भने कम्तीमा १० जना सम्पर्कविहीन भएका छन्। बाढीले चुमनुब्री गाउँपालिका–३ का पैयुँ र बगरका करिब ३५ घर बगाउनुका साथै जगत्, सल्लेरी, दोभान र घट्टेखोला क्षेत्रमा समेत क्षति पुर्याएको छ।
सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी नेत्रप्रसाद शर्माका अनुसार बाढीले आरुघाट र धादिङको त्रिपुरासुन्दरी जोड्ने तथा आरुघाटको सोती र मान्बु जोड्ने मोटरेबल पुल बगाएको छ।
त्यसैगरी, धार्चे गाउँपालिका–१ र ३ जोड्ने बेलिब्रिज पनि बाढीले बगाएको छ। माछिखोला र केरौँजा जोड्ने झोलुङ्गे पुल, चुमनुब्रीको ठाडोभर्याङ र जगत् जोड्ने पुल तथा सिर्दिबासको घट्टेखोला र फिलिम जोड्ने झोलुङ्गे पुलसमेत बाढीले बगाएको शर्माले बताए।
बाढीले बस्ती र आवागमनका संरचनामा क्षति पुर्याएपछि प्रभावित क्षेत्रको जनजीवन प्रभावित भएको छ। सम्पर्कविहीन भएका व्यक्तिको अवस्था र बाढीबाट भएको क्षतिको थप विवरण आउन बाँकी छ।
गोरखा । बुढीगण्डकी नदीमा आएको बाढीले आरुघाट गाउँपालिकास्थित सोती र मान्वु जोड्ने मोटरेबल पुल बगाएको छ। नदीमा लेदोसहित ठूला ढुंगा बगेर आउन थालेपछि आरुघाट क्षेत्रका बासिन्दा सुरक्षित स्थानतर्फ सर्न थालेका छन्।
आरुघाट गाउँपालिकाका अध्यक्ष राजु गुरुङका अनुसार केहीबेरअघि बाढीले पुल बगाएको हो। उनका अनुसार नदीमा भोटेकोशीमा आएको बाढीजस्तै लेदो बगेर आएको छ भने आरुघाट नजिकै ठूला ढुंगा थुप्रिएका छन्।
‘अहिले आरुघाटका बासिन्दा पनि माथि आरुटार गएर बसेका छन्,’ अध्यक्ष गुरुङले भने, ‘कुन बेला के हुने हो, केही थाहा भएन।’
बाढीका कारण थप क्षति हुन सक्ने जोखिम बढेपछि स्थानीय बासिन्दा सुरक्षित स्थानमा आश्रय लिन थालेका छन्।
काठमाडौँ । गोरखाको चुमनुव्री गाउँपालिकामा बुढीगण्डकी नदीमा आएको बाढीले जगत बगर, सल्लेरी र घट्टेखोलाका ३५ देखि ४० वटासम्म घर बगाएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ । बाढीका कारण सिर्दिबासबाट चुम उपत्यकातर्फ जाने बाटोमा रहेका चारदेखि पाँच जना गोठाला पनि सम्पर्कविहीन भएका छन् ।
चुमनुव्री गाउँपालिकाका प्रशासनिक प्रमुख नारायणप्रसाद सापकाटाका अनुसार बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार कार्य जारी छ । उनी अहिले गाउँपालिकाको केन्द्र सिर्दिबासमा छन् ।
‘बाढीको अवस्था सामान्य हुँदै गएको छ । अहिले उद्धारमा खटिएका छौँ । हेलिकप्टर आएर उद्धार गरिरहेको छ,’ उनले भने ।
बाढीले पुर्याएको क्षतिको यकिन विवरण आउन बाँकी रहेको छ । सम्पर्कविहीन गोठालाको खोजी तथा उद्धारका लागि प्रयास भइरहेको जनाइएको छ ।
नेपालगन्ज । नेपालीहरूको महान् पर्व बडादशैं आजदेखि सुरु भएको छ । आश्विन शुक्ल प्रतिपदाका दिन मनाइने घटस्थापनासँगै यस वर्षको दशैं पर्व आरम्भ भएको हो ।
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिका अनुसार आज बिहान ११ बजेर ४७ मिनेटमा घटस्थापनाको उत्तम साइत रहेको छ । दिनभर चित्रा नक्षत्र पर्ने भएकाले शास्त्रीय मान्यता अनुसार मध्याह्नकालको अभिजित् मुहूर्तमा साइत निर्धारण गरिएको समितिका अध्यक्ष सहप्राध्यापक डा. पुरुषोत्तम भट्टराईले जानकारी दिए ।
सूर्योदयका बेला प्रतिपदा तिथि परेको दिन घटस्थापना गर्नुपर्ने धार्मिक मान्यता अनुसार आजकै दिन घटस्थापनाको निर्णय गरिएको उनले बताए । सामाजिक सञ्जालमा घटस्थापना सोमबार गर्नुपर्ने भन्दै फैलाइएको चर्चा शास्त्रसम्मत नभएको उनको भनाइ छ ।
घटस्थापनाका दिन घरघरमा पूजा कोठा वा दशैंघरमा दियो, कलश र गणेश स्थापना गरी दुर्गा भवानीको पूजा गरिन्छ । शुद्ध स्थानबाट ल्याइएको बालुवा वा माटोमा जौ छरेर जमरा राख्ने परम्परा छ । जौको अंकुरलाई देवी दुर्गाको प्रिय वस्तु मानिने भएकाले नौ दिनसम्म पूजा आराधना गरी दशमीका दिन टीका र प्रसादसँगै पहेँलो जमरा ग्रहण गरिन्छ ।
घटस्थापनादेखि विजया दशमीसम्मको नौ दिनलाई नवरात्र भनिन्छ । यस अवधिमा देवी दुर्गाका नौ स्वरूप—शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चन्द्रघण्टा, कुष्माण्डा, स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी र सिद्धिदात्रीको क्रमशः पूजा आराधना गरिन्छ ।
दशैंको सातौँ दिन फूलपाती भित्र्याउने चलन छ भने महाअष्टमी र महानवमीमा विभिन्न शक्तिपीठ, कोत तथा दशैंघरमा विशेष पूजाआजा गरिन्छ । नवरात्रका अवसरमा दुर्गा सप्तशती, चण्डी, श्रीमद्देवीभागवतलगायत धार्मिक ग्रन्थको पाठ गर्ने परम्परा पनि छ ।
यस समयमा नेपालगन्जको बागेश्वरी मन्दिर लगायतका शक्तिपीठमा भक्तजनको चहलपहल बढ्ने गर्छ ।
असत्यमाथि सत्य र आसुरी शक्तिमाथि दैवी शक्तिको विजयको प्रतीकका रूपमा दशैं मनाउने गरिन्छ । धार्मिक तथा सांस्कृतिक आस्थासँग जोडिएको यो पर्वमा परिवारका सदस्य तथा आफन्तबीच भेटघाट, टीका र जमरा आदानप्रदान गर्ने परम्परा छ ।
यस वर्षको विजया दशमी अर्थात् टीका कात्तिक ४ गते परेको छ । नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिले टीका लगाउने उत्तम साइत सो दिन बिहान १० बजेर २६ मिनेटका लागि निर्धारण गरेको छ ।
