केप क्यानभेरल (फ्लोरिडा) चैत १९ गते, आधा शताब्दीभन्दा बढीपछि मानवता पुनः चन्द्रमातर्फ फर्किएको छ। अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासाको आर्टेमिस–२ मिसन अन्तर्गत चार अन्तरिक्ष यात्री बुधबार शक्तिशाली रकेटमार्फत चन्द्रमाको परिक्रमा गर्ने ऐतिहासिक यात्रामा प्रस्थान गरेका छन्। यो मिशन आगामी अवतरण र दीर्घकालीन चन्द्र उपस्थिति स्थापनाको मार्ग प्रशस्त गर्ने महत्त्वपूर्ण कदमका रूपमा लिइएको छ।
तीन अमेरिकी र एक क्यानेडियाली अन्तरिक्ष यात्री बोकेको ३२–तले स्पेस लन्च सिस्टम रकेट फ्लोरिडास्थित केनेडी स्पेस सेन्टरबाट साँझतिर प्रक्षेपित भएको थियो। हजारौँ दर्शकहरूले प्रक्षेपण अवलोकन गरे, जसले अपोलो युगको सम्झना दिलाउने वातावरण सिर्जना गरेको थियो।
उडान सुरु भएको केही मिनेटमै कमान्डर रिड वाइसम्यानले चन्द्रतर्फ अघि बढिरहेको दृश्यलाई ‘सुन्दर चन्द्रोदय’ भन्दै वर्णन गर्नुभयो। उहाँसँगै पाइलट भिक्टर ग्लोभर, अन्तरिक्ष यात्री क्रिस्टिना कोच र क्यानाडाका जेरेमी ह्यानसेन यस टोलीमा छन्। यो टोली विविधताका हिसाबले ऐतिहासिक मानिन्छ, जसमा पहिलो महिला, विभिन्न जातीय पृष्ठभूमिका सदस्य र गैर–अमेरिकी नागरिक समावेश छन्।
जारेड आइज्याकम्यानले यसलाई ‘मानव अन्तरिक्ष यात्राको नयाँ अध्याय’ भनेका छन्। उहाँका अनुसार अब चन्द्रमा केवल लक्ष्य नभएर भविष्यको स्थायी आधार बन्ने दिशामा यात्रा अघि बढेको छ।
प्रक्षेपणअघि प्राविधिक चुनौतीले केही तनाव सिर्जना गरेको थियो। हाइड्रोजन चुहावटको पुरानो समस्या पुनः देखा पर्न सक्ने आशङ्का भए पनि अन्ततः प्रक्षेपण सहज रूपमा सम्पन्न भयो। अन्तिम समयमा देखिएका ब्याट्री सेन्सर र उडान नियन्त्रणसम्बन्धी समस्या छिट्टै समाधान भएपछि मिशनलाई हरियो झण्डा दिइयो।
यो १० दिने परीक्षण उडानको प्रारम्भिक चरणमा अन्तरिक्ष यात्रीहरूले पृथ्वीको कक्षामा रहँदै यानको प्रणाली जाँच गर्नेछन्। त्यसपछि मुख्य इन्जिन प्रज्वलन गरी चन्द्रमातर्फ यात्रा सुरु हुने छ। मिशनको दौरान उनीहरू चन्द्रमाको सतहमा अवतरण नगरी परिक्रमा गर्दै पृथ्वीभन्दा अहिलेसम्मकै टाढासम्म पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
चन्द्रमाको पछाडिको भाग पार गरेपछि यान थप ६,४०० किलोमिटर अघि बढ्नेछ र त्यसपछि पृथ्वी फर्कने मार्ग समाउनेछ। यो यात्रा ‘फ्रि–रिटर्न’ कक्षामा आधारित हुने छ, जसले गुरुत्वाकर्षणको सहायताले यानलाई सुरक्षित रूपमा फर्काउने सुनिश्चितता दिन्छ।
उडानका क्रममा अन्तरिक्ष यात्रीहरूले म्यानुअल नियन्त्रण अभ्यास गर्नेछन्, जसले स्वचालित प्रणाली असफल भएमा मानव नियन्त्रणको प्रभावकारिता परीक्षण गर्ने छ। ओरियन क्याप्सुलका झ्यालबाट उनीहरूले चन्द्रमाको दुर्लभ भूभाग अवलोकन गर्नेछन्, केही भूभाग मानव आँखाले पहिलोपटक देख्ने संभावना छ।
मिशनसँग केही जोखिम पनि जोडिएका छन्। एसएलएस रकेटमा हाइड्रोजन चुहावटको समस्या पूर्णरूपमा समाधान नभएको आशङ्का छ। अघिल्लो आर्टेमिस–१ मिशनमा पनि क्याप्सुलको ताप सुरक्षा प्रणालीमा समस्या देखिएको थियो। यसपटक त्यस्ता कमजोरी दोहोरिन नदिन विशेष सावधानी अपनाइएको छ।
अनुभवी अन्तरिक्ष यात्री चार्ली ड्युकले टोलीलाई शुभकामना दिँदै ऐतिहासिक यात्रामा जोखिम स्वाभाविक हुने उल्लेख गर्नुभयो। नासाले सार्वजनिक गरेको जोखिम मूल्याङ्कनअनुसार यो ‘सामान्यभन्दा राम्रो’ अवस्थामा रहेको छ।
आर्टेमिस कार्यक्रमले अपोलो युगभन्दा फरक दृष्टिकोण अपनाएको छ। यसले केवल चन्द्रमा पुग्ने लक्ष्य मात्र नभएर त्यहाँ दीर्घकालीन आधार निर्माण गर्ने योजना अघि सारेको छ। आगामी मिशनहरूमा चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण गर्ने र वैज्ञानिक अनुसन्धान विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
अन्तरिक्ष यात्री कोचका अनुसार यो चन्द्र यात्रा मङ्गल ग्रहसम्म पुग्ने मार्गको आधार हो। उहाँले मिशनलाई ‘नयाँ युगको सुरुआत’ भनेका छन् र पृथ्वीका सबै मानिसका लागि चन्द्रमालाई सम्भावनाको गन्तव्यको रूपमा प्रस्तुत गर्नुभयो। ग्लोभरले यस यात्रालाई सम्पूर्ण मानवताको साझा इतिहासको हिस्सा भएको उल्लेख गर्दै यो कुनै एक देश, जाति वा लिङ्गको नभई ‘मानवताको कथा’ बन्ने बताए।
यो मिशनले भविष्यमा चन्द्रमा र अन्तरिक्ष अन्वेषणमा नयाँ युगको सुरुआत गर्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ। मानवताको साझा उपलब्धिको रूपमा यसलाई लामो समयसम्म सम्झिन सकिने अपेक्षा गरिएको छ।
