कञ्चनपुर, पुस २० सिमसार क्षेत्रमा आश्रित रैथाने तथा आगन्तुक जलपंछीहरूको अवस्था र सङ्ख्या अभिलेख गर्ने उद्देश्यले कञ्चनपुरमा आजदेखि जलपंछी गणना सुरु गरिएको छ ।
नेपाल पंछी संरक्षण सङ्घ (बिसिएन) को समन्वय तथा शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जको अगुवाइमा निकुञ्जभित्र रहेका जलाशय, तालतलैया र सिमसार क्षेत्रसँगै निकुञ्ज बाहिरका नदी, ताल तथा सिमसार क्षेत्रमा जलपंछी गणनाका लागि गणक परिचालन गरिएको छ।
गणनामा बिसिएन, शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज, राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष, नेपाल पंछीविद् सङ्घ, कनेक्ट परियोजना, जेडएसएल, निकुञ्ज मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समिति, हिमालय नेचर, नेचर गाइड एशोसिएशन तथा कञ्चनपुर पंछी संरक्षण समूहका प्रतिनिधिहरू सहभागी छन् ।
नेपाल पंछी संरक्षण सङ्घका वरिष्ठ चरा विज्ञ हिरुलाल डगौराका अनुसार वाइनाकुलर, दूरबिन, क्यामेरा, जिपिएस लगायतका उपकरण प्रयोग गरी २० भन्दा बढी गणकमार्फत जलपंछी गणना भइरहेको छ । हिँडेर पुग्न नसकिने तालतलैयामा हात्तीको प्रयोग गरेर गणना गरिनेछ ।
उनका अनुसार निकुञ्जभित्र जलपंछीका लागि प्रसिद्ध शिकारी ताल, बाबा ताल, तारा ताल, रानी ताल, चौधर नदी–बढनी ताल, राधापुर सिमसार, झिलमिला तथा रतनपुर सिमसार क्षेत्रमा गणना भइरहेको छ । त्यस्तै, निकुञ्ज बाह्य क्षेत्रमा महाकाली नदी, पुरैनी ताल, बन्दा ताललगायतका सिमसार क्षेत्र पनि गणनाको दायरामा परेका छन् ।
गणनाका क्रममा जलपंछीका प्रजाति, सङ्ख्या, सम्भावित खतरा, मानव गतिविधि तथा बासस्थानसँग सम्बन्धित समस्याबारे विवरण सङ्कलन गरिनेछ । जलपंछी गणना प्रत्येक वर्षझैँ यस वर्ष पनि जनवरीको पहिलो शनिबारदेखि सुरु गरिएको हो । यस वर्षको गणना पुस १९ गतेदेखि माघ ४ गतेसम्म सञ्चालन हुनेछ ।
चराविज्ञ डगौराका अनुसार कञ्चनपुरका सिमसार क्षेत्र जलपंछीका लागि महŒवपूर्ण भए पनि पछिल्लो समय विभिन्न चुनौती देखिन थालेका छन् । सिमसार अतिक्रमण, अवैज्ञानिक माछापालन, नदीजन्य पदार्थको दोहन, बढ्दो मानवीय गतिविधि, प्रदूषण तथा जलवायु परिवर्तनका कारण जलपंछीको बासस्थान खुम्चिँदै गएको उनले बताए ।
‘केही वर्षयता कञ्चनपुरका सिमसार क्षेत्रमा जलपंछीको सङ्ख्या घट्दो क्रममा देखिएको छ,’ उनले भने, ‘विशेषगरी आगन्तुक जलपंछीको आगमनमा उतारचढाव देखिनु बासस्थानको असुरक्षासँग जोडिएको छ ।’ पहिले एउटै तालमा ७० भन्दा बढी प्रजातिका जलपंछी देखिने गरेकामा अहिले त्यो सङ्ख्या आधाभन्दा कम भएको उनको भनाइ छ ।
जलपंछी संरक्षणका लागि तालतलैया तथा सिमसार क्षेत्रमा भइरहेको अतिक्रमण नियन्त्रण आवश्यक रहेको उनले जोड दिए । नेपाल सेन्ट्रल एसियन फ्लाइवेअन्तर्गत पर्ने महत्त्वपूर्ण देश भएकाले एसिया, युरोप र साइबेरियाबाट आउने प्रवासी जलपंछीहरू नेपालका सिमसार क्षेत्रमा आश्रित रहने डगौराको भनाइ छ ।
जलपंछी गणनाबाट प्राप्त तथ्याङ्कले राष्ट्रिय, क्षेत्रीय तथा अन्तरराष्ट्रिय स्तरमा संरक्षण रणनीति तय गर्न महत्त्वपूर्ण आधार प्रदान गर्ने विश्वास संरक्षणकर्मीहरूले लिएका छन् ।
