यसरी हेर्दा मोहम्मद ईश्तियाक राईका लागि आगामी चुनाव एक निर्वाचन होइन, ‘प्रतिष्ठाको परीक्षा हो ।’ जितेमा उनी फेरि सत्ताको केन्द्रतिर उक्लन सक्छन्, हारेमा राजनीतिक यात्रा ओरालोतर्फ धकेलिन सक्छ । बाँके–२ को चुनावी मैदानमा यसपटक ‘फलामका चिउरा चपाउनु’ सरह चुनौती छ । परिणामले मात्र उनको राजनीतिक भविष्यको दिशा स्पष्ट पार्नेछ ।
नेपालगन्ज, फागुन ०१ बाँके क्षेत्र नम्बर २ का चर्चित नेता मोहम्मद ईश्तियाक राई यतिबेला आफ्नो राजनीतिक यात्राकै सबैभन्दा संवेदनशील मोडमा उभिएका छन् । २०६४ सालदेखि निरन्तर चुनावी मैदानमा रहँदै आएका राईका लागि आगामी निर्वाचन प्रतिनिधित्वको प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, शक्ति सञ्चित र राजनीतिक भविष्यको निर्णायक परीक्षा बनेको छ । पाँचौंपटक चुनावी प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका राईले यसअघि दुई जित र दुई हारको अनुभव बटुलिसकेका छन् । यसपटकको परिणामले भने उनको राजनीतिक उकालो–ओरालोको दिशा तय गर्ने धेरैको विश्लेषण छ ।
२०३६ कात्तिकमा बाँकेमा जन्मिएका राई राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरेका नेता हुन् । २०५३ सालमा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)बाट राजनीति सुरु गरेका उनी २०६२/६३ को जनआन्दोलनपछि उपेन्द्र यादव नेतृत्वको मधेसी जनअधिकार फोरम (मजफो)मा प्रवेश गरे । मधेस आन्दोलनको उभारसँगै उनले छोटो समयमै पार्टीभित्र प्रभाव बढाए । केन्द्रीय सदस्य हुँदै सचिवालय सदस्य र केन्द्रीय सचिवको जिम्मेवारी सम्हालेका राई आन्दोलनका क्रममा पटकपटक पक्राउ परे, हिरासत बसे । त्यसले उनलाई मधेस मुद्दाका ‘संघर्षशील’ नेताको छवि बनाइदियो ।
२०६४ सालको पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा तत्कालीन बाँके क्षेत्र नम्बर २ बाट मजफोका उम्मेदवार बनेका राईले एमालेका दिनेशचन्द्र यादवलाई ठूलो मतान्तरले पराजित गर्दै जित हात पारे । मधेस आन्दोलनको लहर र नयाँ राजनीतिक शक्तिको उदयले उनलाई उचाइमा पुर्यायो । त्यसको दुई वर्षपछि उनी श्रम तथा यातायात व्यवस्थामन्त्री बने । मधेस केन्द्रित राजनीतिबाट संघीय सत्तासम्मको यात्रा उनको लागि ठूलो उपलब्धि थियो ।
तर २०७० सालको दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा भने उनले पुरानै प्रतिस्पर्धी यादवसँग पराजय भोगे । मधेस आन्दोलनको ऊर्जा कमजोर बन्दै जाँदा र राष्ट्रिय राजनीतिक समीकरण फेरिँदा राईको आधार खस्किएको विश्लेषण गरियो । २०७४ सालमा भने उनी पुनः उभिए । संघीय समाजवादी फोरम नेपालबाट उम्मेदवार बनेका उनले नेकपा एमालेका पशुपति दयाल मिश्रालाई पराजित गर्दै संघीय संसद्मा पुनरागमन गरे । त्यसपछि केपी ओली नेतृत्वको सरकारमा सहरी विकास मन्त्री बने । संसद् विघटनपछि सर्वोच्च अदालतको आदेशबाट पुनर्स्थापना भई बनेको शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारमा समेत उनी केही समय भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्री भए । यसरी फरकफरक राजनीतिक समीकरणमा मन्त्री बन्ने अवसर पाएका उनी लचकदार र सत्तासँग निकट रहने नेताका रूपमा चिनिए ।
२०७९ सालको निर्वाचन भने उनका लागि धक्का सावित भयो । जनता समाजवादी पार्टी नेपालबाट उम्मेदवार बनेका राई राप्रपाका धवलशम्शेर जंगबहादुर राणासँग पराजित भए । अंकगणितीय हिसाबले हार भए पनि त्यसबेला उनको व्यक्तिगत छवि पूर्णरूपमा धुमिल भएको थिएन । तर पराजयले शक्ति सन्तुलनमा असर पार्ने संकेत देखिन थालेका छन् ।
यतिबेला उनी नेकपा एमालेको सूर्य चिन्हबाट चुनावी मैदानमा छन् । उनी औपचारिकरुपमा एमालेको सदस्यता लिएको विषय सार्वजनिक भएको छैन । उनले पनि आफू नेकपा एमालेको सदस्य भएको घोषणा गरेका छैनन् । उनी आफ्नो पुरानै राजनीतिक आस्था भए पनि चुनावमा भने सूर्य चिन्हबाट मैदानमा छन् । बाँके–२ क्षेत्रमा मुस्लिम समुदायको उल्लेख्य जनसंख्या छ, जहाँ उनी प्रभावशाली मानिन्छन् । तर पछिल्ला चुनावहरूले देखाएको छ, ‘समुदायगत आधार पर्याप्त हुँदैन, राष्ट्रिय राजनीतिक लहर, दलगत संगठन र स्थानीय समीकरण निर्णायक बन्छन् ।’
यसपटक उनको मुख्य प्रतिस्पर्धा नेपाली कांग्रेसका सुधान्सु कोइरालासँग देखिन्छ । कांग्रेसको परम्परागत संगठन, स्थानीय सञ्जाल र गठबन्धन रणनीतिले चुनावी समीकरण जटिल बनाएको छ । त्यस्तै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) पनि क्षेत्रमा सक्रियरूपमा चुनावी गतिविधिमा जुटेको छ । वैकल्पिक शक्तिको रूपमा उदाएको रास्वपाले युवा र असन्तुष्ट मतदाता तान्न सक्ने आकलन छ, जसले परम्परागत दलका उम्मेदवारहरूलाई दबाबमा पार्न सक्छ । मत विभाजनको सम्भावनाले राईको जितको बाटो झनै कठिन देखिन्छ ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यो चुनाव राईका लागि प्रतिष्ठाको प्रश्न बनेको छ । यदि उनले जित हात पारे भने उनले आफू अझै पनि बाँके २ मा प्रभावशाली र अपरिहार्य नेता रहेको सन्देश दिन सक्ने छन् । मन्त्री पद सम्हालेको अनुभव, विकास निर्माणमा योगदानको दाबी, धार्मिक–सांस्कृतिक सद्भावको अभियानजस्ता एजेन्डा लिएर उनी मतदातासमक्ष गएका छन् । नेपालगन्जको सहरी विकास र बाँके जिल्लाको भौतिक पूर्वाधारमा आफ्नो भूमिका उल्लेखनीय रहेको उनी दाबी गर्छन् । यदि मतदाताले त्यो दाबी स्वीकारे भने उनी राजनीतिक रूपमा पुनः सशक्त हुने सम्भावना रहन्छ ।
तर पराजयको अवस्था फरक हुनेछ । दुई जित र दुई हारपछि पाँचौं प्रतिस्पर्धामा फेरि हार बेहोर्नु उनको राजनीतिक यात्रामा ठूलो झट्का हुन सक्छ । पार्टीभित्रै उनको प्रभाव घट्ने, राष्ट्रिय राजनीतिमा भूमिका सीमित हुने र भविष्यका अवसरहरू संकूचित हुने जोखिम छ । मधेस केन्द्रित राजनीति राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा कमजोर हुँदै गएको सन्दर्भमा उनको हारले त्यो प्रवृत्तिलाई झनै पुष्टि गर्नेछ ।
यसरी हेर्दा मोहम्मद ईश्तियाक राईका लागि आगामी चुनाव एक निर्वाचन होइन, ‘प्रतिष्ठाको परीक्षा हो ।’ जितेमा उनी फेरि सत्ताको केन्द्रतिर उक्लन सक्छन्, हारेमा राजनीतिक यात्रा ओरालोतर्फ धकेलिन सक्छ । बाँके–२ को चुनावी मैदानमा यसपटक ‘फलामका चिउरा चपाउनु’ सरह चुनौती छ । परिणामले मात्र उनको राजनीतिक भविष्यको दिशा स्पष्ट पार्नेछ ।
पाँच चुनावको यात्रा : हार–जितको चक्र
२०६४ सालदेखि निरन्तर चुनावी प्रतिस्पर्धामा रहेका मोहम्मद ईश्तियाक राईका लागि आगामी निर्वाचन पाँचौं अनुभव हुनेछ । पहिलो संविधानसभा निर्वाचन (२०६४) मा मधेसी जनअधिकार फोरमबाट बाँके–२ मा विजयी हुँदै राष्ट्रिय राजनीतिमा उदाएका राई २०७० मा पराजित भए ।
२०७४ मा पुनः संघीय समाजवादी फोरमबाट उम्मेदवार बनेर जित हात पारेका उनले २०७९ मा भने राप्रपाका धवलशम्शेर राणासँग हार बेहोरे । दुई जित र दुई हारको अनुभव बोकेका राईका लागि यसपटकको चुनाव ‘निर्णायक चक्र’ का रूपमा हेरिएको छ । परिणामले उनको राजनीतिक उकालो वा ओरालोको दिशा तय गर्ने विश्लेषण भइरहेको छ ।
मन्त्री पददेखि मैदानसम्म : सत्ता अनुभवको पूँजी
राईले आफ्नो राजनीतिक यात्रामा पटकपटक मन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालेका छन् । २०६४ पछि उनी श्रम तथा यातायात व्यवस्थामन्त्री बने । २०७४ को निर्वाचनपछि केपी ओली नेतृत्वको सरकारमा सहरी विकास मन्त्री बनेका उनले संसद पुनर्स्थापनापछि शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारमा केही समय भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रीको जिम्मेवारी पनि सम्हाले ।
नेपालगन्जको सहरी विकास, सडक पूर्वाधार र धार्मिक–सांस्कृतिक सद्भावका क्षेत्रमा आफूले योगदान दिएको दाबी राईले गर्दै आएका छन् । यही अनुभव र विकास एजेन्डालाई उनले चुनावी पूँजीका रूपमा प्रयोग गर्ने संकेत देखिन्छ ।
