स्थानीय कृषकहरूका अनुसार पर्याप्त सिँचाइ सुविधा उपलब्ध भएमा नरैनापुरमा धान उत्पादन मात्र होइन, वर्षभरि विभिन्न नगदे बाली र तरकारी खेतीसमेत विस्तार गर्न सकिनेछ । यसले कृषि उत्पादन बढ्नुका साथै स्थानीय रोजगारी र आम्दानीमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्ने विश्वास गरिएको छ । कृषि विज्ञहरूका अनुसार जलवायु परिवर्तनका कारण तराई क्षेत्रमा वर्षाको स्वरूप अनिश्चित बन्दै गइरहेको अवस्थामा स्थायी सिँचाइ पूर्वाधार नै खाद्य सुरक्षाको प्रमुख आधार बन्न सक्छ । नरैनापुरजस्ता वर्षेनि खडेरीको मारमा पर्ने क्षेत्रका लागि सिँचाइ परियोजनाहरू केवल पूर्वाधार निर्माणका कार्यक्रम मात्र नभई खाद्य सुरक्षा, गरिबी न्यूनीकरण र कृषिमा आत्मनिर्भरता हासिल गर्ने आधारसमेत हुन् ।
नरैनापुर, जेठ २० लगातारको खडेरी, अनियमित वर्षा र दोहोरिँदै आएको कृषि संकटका कारण बाँकेको नरैनापुर गाउँपालिका पछिल्ला केही वर्षयता सुख्खाग्रस्त क्षेत्रका रूपमा चिनिँदै आएको छ । धान उत्पादनका लागि प्रसिद्ध मानिने यो क्षेत्र वर्षा नहुँदा बर्सेनि खाद्य संकटको जोखिममा झेलिरहेको छ । यस्तै अवस्थामा सिक्टा सिँचाइ आयोजनाले नरैनापुरका हजारौं हेक्टर जमिनमा सिँचाइ सुविधा विस्तार गर्ने तयारी थालेपछि स्थानीय किसानमा नयाँ आशा पलाएको छ ।
सिक्टा सिँचाइ आयोजनाले बाँकेको पूर्वतर्फको मूल नहरमार्फत ९ हजार हेक्टर तथा पश्चिमतर्फको मूल नहरमार्फत ३३ हजार ७६६ हेक्टर गरी कुल ४२ हजार ७६६ हेक्टर जमिनमा सिँचाइ सुविधा पुर्याउने लक्ष्य लिएको छ ।
आयोजनाअन्तर्गत पूर्वी मूल नहरका विभिन्न शाखा नहरमार्फत मात्र ४ हजार ८११ हेक्टर क्षेत्रफलमा सिँचाइ सुविधा विस्तार गर्ने उद्देश्य राखिएको छ । यसै योजनाअनुसार नरैनापुर गाउँपालिकाका वडा नम्बर ४, ५ र ६ मा सिँचाइ सुविधा पुर्याउन पूर्वी मूल नहरको चेनज ३७ दशमलव ६७५ किलोमिटरदेखि ४४ दशमलव ८०० किलोमिटरसम्म ठेक्का प्रक्रियासम्बन्धी सूचना प्रकाशन गरिएको छ । आयोजनाअन्तर्गत नरैनापुर क्षेत्रमा मात्रै २ हजार ५५५ हेक्टर जमिनमा सिँचाइ सुविधा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । यसका लागि ७.१२ किलोमिटर लामो मूल नहर, ४.५५ किलोमिटर लामो शाखा ५, ३.५३ किलोमिटर लामो शाखा ६ तथा ३.२४ किलोमिटर लामो शाखा ७ नहर निर्माण गरिनेछ ।
लामो समयदेखि आकाशे पानीको भरमा खेती गर्दै आएका नरैनापुरका किसानका लागि यो योजना निकै महत्त्वपुर्ण मानिएको छ । यहाँका अधिकांश किसानले धान, गहुँ, तोरी र दलहन बाली उत्पादन गर्दै आएका छन् । तर वर्षा नहुँदा खेतीयोग्य जमिन बाँझो रहने समस्या बढ्दै गएको छ । २०७९ सालमा जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले समेत नरैनापुरको अवस्था गम्भीर बन्दै गएको निष्कर्ष निकाल्दै लुम्बिनी प्रदेश सरकार र संघीय सरकारलाई उक्त क्षेत्रलाई संकटग्रस्त क्षेत्र घोषणा गर्न सिफारिस गरिसकेको छ । त्यस वर्ष नरैनापुरमा १५ प्रतिशत मात्र धान रोपाइँ भएको थियो । यहाँका करिब ९० प्रतिशत परिवार प्रत्यक्षरूपमा कृषिमा निर्भर छन् । धान रोपाइँको समयमा पर्याप्त वर्षा नहुँदा धेरै खेतमा रोपाइँ हुन नसकेको अवस्था छ ।
गत वर्षसमेत बेमौसमी वर्षाका कारण खेतमै पाक्न लागेको धानबाली नष्ट भएपछि किसान थप समस्यामा परेका थिए । उत्पादनमा लगातार गिरावट आउन थालेपछि नरैनापुर गाउँपालिकाले यसअघि नै आफूलाई सुख्खा प्रभावित क्षेत्र घोषणा गरिसकेको छ । जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिका सूचना व्यवस्थापन अधिकृत रुपन ज्ञवालीका अनुसार राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन ऐन, २०७४ को दफा १६ (२) (न) अनुसार नरैनापुरलाई संकटग्रस्त क्षेत्र घोषणा गरी पर्याप्त सिँचाइ सुविधा, वैकल्पिक बाली व्यवस्थापन तथा राहत कार्यक्रम सञ्चालनका लागि प्रदेश र संघीय सरकारसमक्ष सिफारिस गरिएको हो ।
यता सिक्टा सिँचाइ आयोजनाले निर्माण कार्यलाई चरणबद्धरूपमा अघि बढाइरहेको जनाएको छ । आयोजनाका निर्देशक राजु आचार्यका अनुसार अहिले ४४.८०० किलोमिटरदेखि ५४.६८० किलोमिटरसम्मको खण्डमा पूर्व पूरक वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन अध्ययन भइरहेको छ । अध्ययन सम्पन्न भएपछि उक्त खण्डमा पर्ने मूल नहर तथा शाखा ८, शाखा ९, शाखा १० र शाखा ११ नहर निर्माणका लागि ठेक्का प्रक्रिया अघि बढाइनेछ । आयोजनाका सूचना अधिकारी मनोजकुमार साहले नरैनापुर क्षेत्रमा सिँचाइ सुविधा विस्तार भएपछि खेती प्रणालीमा ठूलो परिवर्तन आउने विश्वास व्यक्त गरे । उनका अनुसार अहिले निर्माण गर्न लागिएका शाखा नहरहरूले ठूलो क्षेत्र समेट्ने भए पनि भौगोलिक बनावटका कारण केही माथिल्लो भूभागमा सतही सिँचाइ पुर्याउन कठिनाइ हुने देखिएको छ ।
यही अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै शाखा ५, शाखा ६ र शाखा ७ नहरबाट प्रत्यक्षरूपमा सिँचाइ हुन नसक्ने माथिल्लो क्षेत्रका लागि लिफ्ट सिँचाइ प्रणालीको व्यवस्थापन गर्ने तयारीसमेत भइरहेको छ । इन्जिनियर विनेश श्रेष्ठका अनुसार नहरको सतहभन्दा माथि रहेका खेतमा पानी पुर्याउन आधुनिक प्रविधिमा आधारित लिफ्ट सिँचाइ प्रणाली प्रयोग गरिनेछ । स्थानीय किसानहरू भने वर्षौंदेखिको पानीको समस्या अन्त्य हुने आशामा छन् । नरैनापुर गाउँपालिका–५ जमुनाहका किसान जलिल मनिहारले सिक्टा सिँचाइ योजनाले गाउँका किसानमा नयाँ उत्साह थपेको बताए । उनले भने, ‘सुख्खा क्षेत्रमा सिक्टाको सिँचाइ योजनाले आशा बढाएको छ । यहाँका किसान खुसी छन् । सिँचाइ पुगे भने यहाँको खेतीपाती पुरानै तरिकाले सञ्चालन हुनेछ । वर्षाको भरमा बस्नुपर्ने बाध्यता हट्ने अपेक्षा गरेका छौं ।’
स्थानीय कृषकहरूका अनुसार पर्याप्त सिँचाइ सुविधा उपलब्ध भएमा नरैनापुरमा धान उत्पादन मात्र होइन, वर्षभरि विभिन्न नगदे बाली र तरकारी खेतीसमेत विस्तार गर्न सकिनेछ । यसले कृषि उत्पादन बढ्नुका साथै स्थानीय रोजगारी र आम्दानीमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्ने विश्वास गरिएको छ । कृषि विज्ञहरूका अनुसार जलवायु परिवर्तनका कारण तराई क्षेत्रमा वर्षाको स्वरूप अनिश्चित बन्दै गइरहेको अवस्थामा स्थायी सिँचाइ पूर्वाधार नै खाद्य सुरक्षाको प्रमुख आधार बन्न सक्छ । नरैनापुरजस्ता वर्षेनि खडेरीको मारमा पर्ने क्षेत्रका लागि सिँचाइ परियोजनाहरू केवल पूर्वाधार निर्माणका कार्यक्रम मात्र नभई खाद्य सुरक्षा, गरिबी न्यूनीकरण र कृषिमा आत्मनिर्भरता हासिल गर्ने आधारसमेत हुन् ।
वर्षौंदेखि आकाशतर्फ हेरेर खेतीको योजना बनाउँदै आएका नरैनापुरका किसान अहिले भने सिक्टा सिँचाइ आयोजनाको नहर निर्माणतर्फ आशाका साथ नजर लगाइरहेका छन् । निर्माण कार्य समयमै सम्पन्न भए नरैनापुरको सुख्खा जमिन फेरि हरियालीले ढाकिने र खडेरीको चिन्ता क्रमशः कम हुँदै जाने अपेक्षा गरिएको छ ।
