‘मलाई स्नेहाले नै होटेलको काममा भनेर बोलाएकी थिइन् । यहाँ कृषि श्रमिक भएँ । त्रिपोलीको एउटा कृषि फार्ममा ज्यादै कठिन काम गरिराख्नुपरेको छ । म जस्तै ४० जना नेपाली छौं । कसैको राहदानी साथमा छैन । ठूलो–ठूलो सपना देखाएर छिरायो । ग्रीसमा कार्ड बन्दैन रहेछ । सबै इलिगल छन्,’ भिडियोमा हातको ठेला देखाउँदै उनले भनिन्, ‘लरी ट्रकभित्र बसेर बिहान ७ बजे जान्छौं । १० बजे आफूले बनाएर लगेको खाजा खान्छौं । बेलुका ५ बजेसम्म सकिनसकी काम गर्नुपर्छ ।’
कोहलपुर, मंसिर २४ ग्रीसको मानोलाडा क्षेत्र, नाम सुन्नासाथ धेरैलाई भूमध्यसागरको कुनै रमणीय ढल्कन सम्झिन सक्छ । तर वास्तविकता भने अर्कै छ । युरोपकै सबैभन्दा ठूलो स्ट्रबेरी उत्पादन केन्द्र मानिने यो भूभागको बिहान, प्लास्टिकले छोपिएको हजारौँ टनेल र राताम्मे बोटहरू बीच सुरु हुन्छ । राताम्मे बोट देख्दा लाग्छ, ‘मानौँ पहाडैभरि रातो नदी झरेको हो ।’
पूर्वप्रधानमन्त्री जर्ज पापान्द्रेउले एकपटक भनेका थिए, ‘मानोलाडाको स्ट्रबेरी हाम्रो ‘रातो सुन’ हो ।’ तर यो ‘सुन’ रोप्ने, स्याहार्ने र टिप्ने हातहरू भने प्रायः अवैध, थाकेका, शोषित र अदृश्य छन् । दक्षिण एसियाका टुटेका सपना बोकेर आएका हजारौँ आप्रवासी, जसमा धेरै नेपाली पनि छन् ।
त्यही नदीजस्तै बगिरहेको स्ट्रबेरी खेतको छायाँमा कोहलपुरकी अनु श्रेष्ठ जेलिएकी छिन् । अनु पहिलोपटक रोमानिया गएकी थिइन् । एउटा सिँगै घरमा बस्ने आशासहित । नौ महिना त्यहाँ काम गरिन् । त्यही समय रोमानियामा बस्दै आएकी स्नेहा थापा उनको नजिककी साथी बनिन् । साथी मात्रै हैन, परदेशमा निर्भरता बनेकी मान्छे ।
स्नेहाले भनेकी थिइन्, ‘यहाँ धेरै काम छैन, ग्रीसमा होटेलको राम्रो जागिर छ, आयो भने जीवन नै फेरिन्छ ।’ अनुको हातमा रोमानियाले दिएको अस्थायी आवासीय पत्र टीआरसी थियो । यो कागजले उनलाई युरोपभरि भिजिट गर्न त अनुमति दिन्थ्यो, तर काम गर्ने अधिकार दिन्नथ्यो । यही कानुनी धुँधलोपनै धेरै नेपालीलाई तस्करीको जालोमा फसाउने ढोका बन्दै आएको छ । अनु पनि यही ढोका हुँदै उक्लिइन् । एक्लै, आशा बोकेर । एथेन्स विमानस्थलमा उत्रेपछि भने उनलाई ‘होटेल’ होइन सीधा अर्कै खेततिर लैजाइयो ।
तर उनी त्यो थकाइथकाइ यात्रामा पनि सोचिरहेकी थिइन् स्नान गर्ने कोठा, होटेलको तलब, सफा काम, ठिकठाक समय, र एक किसिमको नयाँ जीवन । त्यो आशा साँझ नपुग्दै चकनाचुर भयो ।
‘मलाई स्नेहाले नै होटेलको काममा भनेर बोलाएकी थिइन् । यहाँ कृषि श्रमिक भएँ । त्रिपोलीको एउटा कृषि फार्ममा ज्यादै कठिन काम गरिराख्नुपरेको छ । मजस्तै ४० जना नेपाली छौं । कसैको राहदानी साथमा छैन । ठूलो–ठूलो सपना देखाएर छिरायो । ग्रीसमा कार्ड बन्दैन रहेछ । सबै इलिगल छन्,’ भिडियोमा हातको ठेला देखाउँदै उनले भनिन्, ‘लरी ट्रकभित्र बसेर बिहान ७ बजे जान्छौं । १० बजे आफूले बनाएर लगेको खाजा खान्छौं । बेलुका ५ बजेसम्म सकिनसकी काम गर्नुपर्छ ।’
बुटवल घर भएका उनी राजधानी एथेन्सबाट ट्याक्सीमा झन्डै तीन घण्टामा पुगिने लाप्पा गाउँमा काम गर्छन् । उनीसँगै ७ महिलासहित ३२ नेपाली कृषि श्रमिकको हैसियतमा यहाँ काम गरिरहेका छन् ।
‘सेप्टेम्बरदेखि स्ट्रबेरी सिजन सुरु हुन्छ । यो जुनसम्म चलिरहन्छ । अहिले स्ट्रबेरी रोप्न, फल टिप्न र बजारमा पठाउन भ्याइनभ्याइ छ,’ उनले कान्तिपुरलाई फोनमा भने । ग्रीसमा सबैभन्दा बढी स्ट्रबेरी लगाउने क्षेत्र मानोलाडा हो । ९० प्रतिशत स्ट्रबेरी मानोलाडा क्षेत्रमै उत्पादन हुन्छ । यसभित्र मानोलाडा, नेआ मानोलाडा, नेओ भूप्रासियो, लाप्पा र वार्डा गाउँहरू पर्छन् । जहाँ कम्तीमा चार हजार नेपाली श्रमिक कागजातविहीन हैसियतमा राज्यबाट लुकीछिपी स्ट्रबेरी खेतीमा कार्यरत छन् ।
लगातार मूल्य बढिरहने र करोडौं युरोको मूल्य भएको कृषि उद्योगका रूपमा स्थापित भएकाले पूर्वग्रीक प्रधानमन्त्री जर्ज पापान्द्रेउले स्ट्रबेरीलाई ‘रातो सुन’ को नाम दिएका थिए । ग्रीसमा यो ‘रातो सुन’ पूर्ण रूपमा निर्यातयोग्य उत्पादन हो । उत्पादनको चार प्रतिशत मात्रै स्थानीय बजारमा खपत हुन्छ, बाँकी निर्यात हुने गरेको छ । ग्रीसको फलफूल तथा कृषि सामग्री निर्यातक संघको प्रतिवेदनअनुसार स्ट्रबेरी निर्यात प्रत्येक वर्ष अघिल्ला वर्षको रेकर्ड तोड्दै अघि बढिरहेको छ । सन् २०२४ मा ८० हजार टन स्ट्रबेरीबाट मात्रै ग्रीसले ७ सय १२ मिलियन युरो आम्दानी गरेको थियो ।
त्यस्ता आप्रवासी श्रमिकलाई ग्रीसको गाउँ–गाउँमा पुर्याउन मानव तस्करी गर्ने सञ्जालहरू सक्रिय छन् । युरोपेली संघ (ईयू) का बाह्य सीमामध्ये पर्ने भौगोलिक अवस्थाका कारण ग्रीस युरोप प्रवेश गर्नेहरूका लागि मुख्य ‘गेटवे’ बन्दै आएको छ । विशेषगरी समुद्र मार्ग हुँदै युरोप छिर्न चाहनेका लागि ग्रीस सहज प्रवेशद्वार बनेको छ । धेरै आप्रवासी टर्की र उत्तर अफ्रिकी देशहरूबाट ग्रीस प्रवेश गर्ने गरेका छन् । नेपाली भने रोमानिया र क्रोएसियाबाट ग्रीस प्रवेश गर्दै आएका छन् । वैदेशिक रोजगार विभागका अनुसार गत आर्थिक वर्षमा मात्रै करिब ४० हजार नेपाली युरोप गएका थिए, जसमा सबैभन्दा बढी रोमानिया २१ हजार, क्रोएसिया ११ हजार, सर्बिया ३२ सय, पोर्चककगल १९ सय, स्लोभेनिया ११ सय र अस्ट्रिया १ हजार जना गएका हुन् । उनीहरूमध्ये अधिकांश व्यक्तिगत पहुँच (एजेन्टमार्फत) गएका हुन् ।
घर नफिर्ने भए जेल
क्रोएसियाबाट ग्रीस पुगेका लमजुङका अर्जुन गुरुङलाई ऋणको भारी बोकेर घर फर्किन मन छैन । ‘क्रोएसियामा प्याकिङ काम गर्न ८ लाख रुपैयाँ तिरेर आएँ । काम नपाउने भएपछि ग्रीस आइपुगें । टाउकामा थप ऋणको भारी छ,’ उनले भने, ‘युरोप आउनु नै पछुतो लागिरहेको छ । पुर्पुरो समाएर मात्रै नहुँदो रहेछ ।’ उनका अनुसार ‘डन्की हानेर’ आउँदा जीवनमा एकपछि अर्को जोखिम थपिएको छ ।
आश्रय (शरणार्थी) प्रक्रियासँग सम्बन्धित मुख्य दुई निकाय ग्रीक असाइलम सर्भिस (ग्यास) र अपिल प्राधिकरण (एए) हुन् । असाइलम सेवा देशभर रहेका क्षेत्रीय कार्यालय तथा इकाइमार्फत भइरहेको छ । यो शरणार्थीका लागि दर्ता गरिएको आवेदनको परीक्षण र निर्णय गर्ने सक्षम निकाय हो । यसले नियमित रूपमा आवेदन लिने, द्रुत रूपमा अगाडि बढाउने र स्विकार्ने चरण पार गर्छ । ग्यासका निर्णयविरुद्धका अपिलहरू अपिल प्राधिकरणमा लगिन्छन् । यस तहमा अपिलकर्ताले निःशुल्क कानुनी सहायता पाउँछन् । अपिल प्राधिकरण २० स्वतन्त्र अपिल समितिले बनेको छ । यसको प्रक्रिया भने निकै ढिलो छ । गत २०२४ मा ग्रीसमा ८९ हजारभन्दा बढी कागजातविहीन आप्रवासीमध्ये ३३ हजारले मात्रै कानुनी हैसियत पाएका थिए ।
युरोपका धेरै देशमा औपचारिक अर्थतन्त्र छ । भिसा वा शरणार्थी भएकाले मात्रै काम पाउने अवस्था छ । ग्रीसमा अलि सहज छ । कागज नहुने नेपाली ग्रीसमा पुग्ने गरेका छन् । त्यसमध्ये ८० प्रतिशतसँग कागज छैन । एउटा कम्पनी छाडेर अवैध भयो भने वैध हुन वर्षौंसम्म लाग्छ । वैध बनाउन दूतावासको भूमिका हुँदैन ।
ग्रीसले आप्रवासी श्रमिकसम्बन्धी ल्याएको पछिल्लो नीति नेपाली आप्रवासीको पक्षमा छैन । ‘हामीलाई भिसा लगाएर बस्न पाइन्छ भन्ने आशा थियो । नयाँ नीतिले जेलमै जानुपर्ने हो कि भन्ने डर पैदा भएको छ,’ उनले भने । गत सेप्टेम्बरमा ग्रीसले अवैध (कागजातविहीन) बसाइलाई अपराध ठहर गर्ने कडा कानुन पास गरिसकेको छ । यो कानुनले आश्रय स्वीकृत नभएका व्यक्तिलाई ७ वर्ष बसाइपछि भिसा पाउने अधिकार पनि हटाएको छ । अब अस्वीकार गरिएको आश्रय–आवेदन लिएर ग्रीसमै बसेका विदेशी नागरिकलाई २ देखि ५ वर्ष जेल सजाय र १० हजार युरो जरिवाना हुन सक्छ ।
गत २० अक्टोबरमा जारी अर्को निर्देशनमा भनिएको छ, ‘शरणाधिकार नभएका व्यक्तिको आवेदन अस्वीकार हुने, २४ महिनासम्म प्रशासनिक हिरासतमा राखिने र यसलाई ‘गम्भीर अपराध’ गरेको मानिनेछ । यो निर्देशनले यात्रा रेकर्ड जाँच गर्न तथा जोखिम नभएको ठहर भएको खण्डमा ‘तत्कालै स्थगन वा खारेज’ गर्न अधिकार दिन्छ ।’ नयाँ कानुनअनुसार शरणार्थी प्रोफाइल नभएकाका लागि प्रक्रिया सरल भएको ग्रीसले जनाएको छ । ‘निवेदन प्रक्रियालाई समीक्षा, अस्वीकृति र फिर्ता पठाउने द्रुत गतिमा हुन्छ । त्यो समयसम्म हिरासत बस्नुपर्छ,’ गत नोभेम्बर १३ मा आप्रवासन तथा आश्रय मन्त्रालयका मन्त्री थानोस प्लेभ्रिसले आफ्नो एक्समा लेखेका थिए, ‘यो स्पष्ट हुनुपर्छ कि अपराध गर्दा उनीहरूको स्थिति झन् खराब हुन्छ । हामीले अवैध आप्रवासनका लागि शून्य सहनशीलताको नीति अपनाएका छौं ।’ नयाँ निर्देशनअनुसार यी परिणामबाट जोगिने एक मात्र उपाय ग्रीस छोड्नु हो । स्रोतः कान्तिपुर दैनिक
