काठमाडौं — सबै नागरिकसम्म डिजिटल पहुँच पुर्याउने सरकारी लक्ष्यअनुसार देशका दुर्गम, उच्च हिमाली तथा भौगोलिक रूपमा विकट बस्तीहरूमा दूरसञ्चार सेवा तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेको छ। व्यावसायिक नाफाभन्दा पनि डिजिटल विभेद न्यूनीकरणलाई प्राथमिकतामा राख्दै नेपाल टेलिकम ले देशभरका कठिन भूगोलमा आधुनिक प्रविधिबाट मोबाइल तथा इन्टरनेट सेवा विस्तार गरिरहेको छ।
हेलिकप्टरमार्फत उपकरण ढुवानी गरेर समेत टावर निर्माण गर्ने अवस्थासम्म पुगेको टेलिकमको प्रयासले दुर्गम बस्तीहरूलाई राष्ट्रिय डिजिटल सञ्जालसँग जोड्दै गएको छ। सरकारको “डिजिटल नेपाल” अवधारणाअन्तर्गत आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को नीति तथा कार्यक्रममा समेत दुर्गम क्षेत्रसम्म डिजिटल पहुँच विस्तारलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालयले फोरजी सेवा पूर्ण रूपमा विस्तार गर्ने र फाइभजी सेवा पनि सँगसँगै सुरु गर्ने योजना अघि बढाएको छ। यसका लागि ३३०० देखि ३७०० मेगाहर्ज ब्यान्ड खुला गरिँदै प्रविधि विस्तारको मार्ग प्रशस्त गरिएको छ।
दुर्गम क्षेत्रमा फोरजी विस्तार : भौगोलिक चुनौतीबीच प्रविधिको पहुँच
नेपाल टेलिकमका अनुसार दुर्गम क्षेत्रमा सेवा विस्तार गर्दा सोलार ऊर्जा, भिस्याट प्रविधि र अप्टिकल फाइबरजस्ता मिश्रित प्रविधि प्रयोग गरिएको छ। विद्युत् नपुगेका क्षेत्रमा सौर्य ऊर्जाबाट टावर सञ्चालन गरिँदै आएको छ भने अति विकट स्थानमा उपग्रह (स्याटेलाइट) आधारित सेवा प्रयोग गरिएको छ।
टेलिकमका सहप्रवक्ता प्रक्षित थापा क्षेत्रीका अनुसार कम्पनीले भौगोलिक अवस्था अनुसार उपयुक्त प्रविधि छनोट गर्दै सेवा विस्तार गरिरहेको छ। “व्यावसायिक लाभभन्दा पनि नागरिकलाई सेवा पुर्याउनु हाम्रो प्राथमिक उद्देश्य हो,” उनले बताए।
डोल्पा : उच्च हिमाली क्षेत्रमा फोरजी विस्तार
डोल्पा जिल्लाका उच्च भूभागमा हालै फोरजी सेवा विस्तार गरिएको छ। त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिका–६ स्थित लाहाँ र ठूलीभेरी नगरपालिका–१ थाला डाँडामा समुद्र सतहबाट करिब ३९०० मिटर उचाइमा टावर स्थापना गरी फोरजी सेवा सञ्चालनमा ल्याइएको हो।
लाहाँ क्षेत्रमा सोलारबाट सञ्चालित टुजी साइटलाई स्तरोन्नति गर्दै जलविद्युत् र १८ मिटर पोल जडानपछि फोरजी सेवा सुरु गरिएको छ। यसबाट लाहाँ, खादाङ, फुल्चिङ, पालाङ लगायतका बस्ती र जाजरकोट–डोल्पा राजमार्ग क्षेत्रमा उच्च गतिको इन्टरनेट सेवा पुगेको छ। करिब २५० घरधुरीका १२०० भन्दा बढी प्रयोगकर्ता प्रत्यक्ष लाभान्वित भएका छन्।
त्यस्तै थाला डाँडामा २५ मिटर टावरमार्फत ठूलीभेरी नगरपालिका क्षेत्रका विभिन्न गाउँहरूमा फोरजी सेवा विस्तार भएको छ। यसले करिब ८०० घरधुरीका ३२०० भन्दा बढी प्रयोगकर्तालाई डिजिटल पहुँच दिएको छ।
ताप्लेजुङ : ओलाङचुङगोला, पाथिभरा र घुन्सासम्म नेटवर्क
ताप्लेजुङको ओलाङचुङगोला क्षेत्रमा ३४०० मिटर उचाइमा फोरजी सेवा सञ्चालनमा आएको छ। यसले ओलाङचुङगोला, याङमा, लुम्बासम्बा पदमार्ग तथा ग्रेट हिमालय ट्रेल क्षेत्रमा मोबाइल नेटवर्क उपलब्ध गराएको छ।
त्यसैगरी धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र पाथिभरा मन्दिर परिसर, काफ्लेपाटी, देउराली र आसपासका पदमार्गमा पनि फोरजी सेवा विस्तार गरिएको छ। यसले तीर्थयात्री तथा पर्यटकलाई सहज सञ्चार सुविधा दिएको छ।
फक्ताङलुङ गाउँपालिका–६ घुन्सामा समेत ३८५० मिटर उचाइमा फोरजी सेवा सञ्चालन गरिएको छ। यसअघि स्याटेलाइट आधारित टुजी सेवामा सीमित यो क्षेत्रमा अब उच्च गतिको इन्टरनेट उपलब्ध भएको छ।
सङ्खुवासभा : मकालु बेस क्याम्प क्षेत्रसम्म नेटवर्क
सङ्खुवासभाको मकालु गाउँपालिका–२ चेक्सेडाँडामा नयाँ बीटीएस टावर सञ्चालनमा आएको छ। यसले आसपासका बस्तीहरू र मकालु बेस क्याम्प ट्रेकिङ मार्गसम्म नेटवर्क विस्तार गरेको छ।
त्यस्तै सिम्बोप्वा डाँडामा माइक्रोवेभ रेडियो रिपिटर र बीटीएस स्थापना गरिएको छ। करिब ३७०० मिटर उचाइमा कठिन भूगोल पार गर्दै उपकरण ढुवानी र निर्माण सम्पन्न गर्न तीन वर्ष लागेको थियो।
यो टावरले भोटखोला गाउँपालिकाका लिंगम, छुम्सुर लगायतका बस्ती तथा कोशी राजमार्गको उच्च खण्डमा नेटवर्क उपलब्ध गराएको छ। किमाथांकासम्म माइक्रोवेभ लिंक विस्तार भएपछि सीमावर्ती क्षेत्रमा समेत सञ्चार सेवा पुगेको छ।
स्याटेलाइट प्रविधिबाट ३८ स्थानमा सेवा
नेपाल टेलिकमले देशभरका ३८ दुर्गम स्थानमा स्याटेलाइट प्रविधिमा आधारित टुजी सेवा सञ्चालन गरिरहेको छ। यसमा डोल्पा, हुम्ला, मुगु, मनाङ, रसुवा, ताप्लेजुङ, सोलुखुम्बु, दार्चुला, बाजुरा र जुम्लाका उच्च हिमाली क्षेत्र समावेश छन्।
डोल्पामा मात्रै १४ वटा साइट सञ्चालनमा छन्। सोलुखुम्बुको गोरक्छेप, मुगुको रारा क्षेत्र, रसुवाको गोसाइँकुण्ड, मनाङका उच्च बस्तीहरू र दार्चुलाको टिंकरसम्म यो सेवा विस्तार गरिएको छ।
हालै डोल्पाको कुगाउँ, दोलखाको ना–गाउँ, रसुवाको चन्दनबारी लगायत चार स्थानमा नयाँ सेवा थपिएको छ।
फाइभजीतर्फको तयारी
सरकारले फोरजी सेवा पूर्ण रूपमा विस्तार गर्दै फाइभजी प्रविधि सुरु गर्ने योजना अघि सारेको छ। यसका लागि आवश्यक फ्रिक्वेन्सी ब्यान्ड खुला गरिएको छ। टेलिकमले परीक्षण तथा पूर्वाधार विकासको तयारी गरिरहेको जनाएको छ।
विशेषगरी सहरसँगै ग्रामीण र हिमाली क्षेत्रलाई पनि भविष्यमा फाइभजी सञ्जालमा जोड्ने लक्ष्य राखिएको छ।
डिजिटल पहुँच विस्तारको प्रभाव
दुर्गम क्षेत्रमा मोबाइल र इन्टरनेट सेवा विस्तार भएपछि स्थानीय जीवनशैलीमा ठूलो परिवर्तन आउने अपेक्षा गरिएको छ। अनलाइन कक्षा, डिजिटल भुक्तानी, इमेल तथा सामाजिक सञ्जाल प्रयोग सहज भएको छ।
यसले स्थानीय प्रशासन, स्वास्थ्य सेवा, सुरक्षा संयन्त्र तथा पर्यटन क्षेत्रमा समेत प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने देखिन्छ। विशेषगरी पदयात्रा मार्गहरूमा नेटवर्क उपलब्ध भएपछि पर्यटक सुरक्षा र सूचना प्रवाहमा उल्लेखनीय सुधार हुने विश्वास गरिएको छ।
निष्कर्ष
नेपाल सरकारले अघि सारेको डिजिटल नेपाल अभियानअन्तर्गत दुर्गम बस्तीहरूलाई डिजिटल रूपमा जोड्ने प्रयास निरन्तर अघि बढिरहेको छ। भौगोलिक कठिनाइका बीच हेलिकप्टरमार्फत उपकरण ढुवानीदेखि ३९०० मिटर उचाइमा फोरजी सेवा सञ्चालनसम्मका कार्यहरूले देशको दूरसञ्चार पूर्वाधारलाई नयाँ स्तरमा पुर्याएको छ।
नेपाल टेलिकमको निरन्तर विस्तारसँगै अब हिमालदेखि तराईसम्मका नागरिक समान रूपमा डिजिटल पहुँचमा जोडिँदै गएका छन्, जसले देशको समग्र विकास, सूचना प्रवाह र आर्थिक गतिविधिमा दीर्घकालीन सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।
