वीपी चोकदेखि धम्बाजीसम्मको फुटपाथ हटाएर अपांगमैत्री फुटपाथ र वृक्षारोपण गरिँदै ,सडकको दुवैतर्फको नाली बाहिरको सात फिटभित्रको अतिक्रमित हटाइँदै ।
नेपालगन्ज, मंसिर १२ , सुर्खेत रोडमा ओहोरदोहोर गर्ने जो–कसैले एउटै पीडा साझारूपमा भोगेका थिए, ‘फुटपाथ नहुने सहर ।’ सडकको दुवै किनारामा पसलहरू फैलिएका, टेबल–कुर्सी, ब्यानर, काठका पिरा, बिजुलीका तारदेखि लिएर निजी संरचना सबैले अतिक्रमण गरेर बसेको अवस्था यति सामान्य बनेको थियो कि मानिसहरूले त्यो गलत हो कि होइन भनेर सोच्ने समेत छाडिसकेका थिए । पैदलयात्रीका लागि बनेका स्थानहरू बक्स र सामाग्रीले भरिएको देखिन्थ्यो, र उनीहरू बाध्यतावश सडकमा हिँड्न थालेका थिए ।
नेपालगन्जजस्तो व्यस्त सहरमा सडकमा हिँड्नु भनेको जोखिम मोलेर हिँड्नुजस्तै हो । मोटरसाइकल, कार, बस, ट्रक सबैले भरेको सडकमा पैदलयात्रीको उपस्थिति मात्रले पनि दुर्घटनाको सम्भावना बढाउँदै ल्याइरहेको थियो । सहरका अभिभावकहरू आफ्नो बच्चालाई बाटो काटेर विद्यालय पठाउँदा चिन्तित हुन्थे । वृद्धवृद्धालाई त झन् फुटपाथ नभएको सहरले कति क्षति पुर्याइरहेको थियो भन्ने कुरा एकपटक सुर्खेत रोड घुम्दा नै थाहा पाइन्थ्यो ।
यही समस्या समाधान गर्न नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले अन्ततः कडा निर्णय गर्यो । महानगरले फुटपाथ अतिक्रमण हटाउनका लागि व्यापारीलाई १५ दिनको समय दिएको थियो । यो समय सीमा नगरको चेतावनी मात्र नभई ‘अब सहर बदलिन्छ’ भन्ने संकेत बन्यो । नगरका सूचना बोर्डहरू, माइकिङ, व्यक्तिगत सूचना सबैबाट एकै कुरा भनियो, ‘फुटपाथ पैदलयात्रीको लागि हो, कृपया अतिक्रमण हटाउनुहोस् ।’ तर चेतावनीपछि पनि धेरै व्यापारीले वास्ता गरेनन् । कसैले यसलाई राजनीति ठाने, कसैले काम सुरुआत नहोला भन्ने मनोविज्ञान बनाउँदै समय कटाइदियो । तर नगर नेतृत्व यसपटक अडिग देखियो ।
अन्ततः नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाका मेयर प्रशान्त बिष्ट आफैँ मैदानमा उत्रिए । नगर पुलिस, प्राविधिक टोली, सफाइ व्यवस्थापन इकाइ र उपकरणसहितका मेसिनहरू फुटपाथ हटाउन खटिए । केही व्यापारीले आक्रोश प्रकट गरे, तर बजारको अधिकांश भागबाट नगरका कामदारहरूलाई सहयोग गर्दै संरचना हटाइयो । सडकका दुवै छेउमा फैलिएका पसलहरू हटेपछि सुर्खेत रोडले नयाँ अनुहार पाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
यही कामबारे मेयर प्रशान्त बिष्ट भन्छन्, ‘सहरलाई व्यवस्थित र सुन्दर बनाउने हाम्रो संकल्प छ । फुटपाथ पैदलयात्रीका लागि बनाइएका हुन्, तर वर्षौंदेखि व्यापारीको दबाब र राजनीतिक चलखेलले त्यसमा अतिक्रमण निरन्तर भइरहेको थियो । अब त्यो संस्कार अन्त्य गर्नुपर्छ । यस विषयमा नगर कुनै पनि हालतमा सम्झौता गर्दैन ।’ मेयरको स्वर दृढ थियो, किनकि उनी भन्छन्, ‘नेपालगन्जले अब आफ्नै पहिचान बनाउनु पर्ने समय आएको छ ।’
फुटपाथ हटाउने कामसँगै नगरले अर्को महŒवाकांक्षी योजना अगाडि सारेको छ । अपांगमैत्री फुटपाथ निर्माण । विगतमा फुटपाथ भएको ठाउँ पनि सीढीनुमा, थुप्रै ठाउँमा उचाइ–निचाइ, साँघुरोपन र अवरोधले यस्तो संरचना सामान्य मानिसका लागि पनि असजिलो हुन्थ्यो । अपांगता भएका व्यक्तिहरूका लागि त झन् यो ठाउँ हिँड्नै नहुने थियो । तर अब नगरले निर्माण गर्न लागेको नयाँ फुटपाथमा दृष्टिविहीनका लागि मार्गदर्शक ब्रेल–टाइल, रेलिङ, सुरक्षित ढलान, आणि हरेक नागरिकका लागि सहज संरचना समावेश गरिनेछ । यस्तो अपांगमैत्री सुविधायुक्त फुटपाथ नेपालगन्जमा पहिलोपटक बन्ने भएको हो ।
प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रामहरि शर्मा भन्छन्, ‘हामीले योजना कागजमै सीमित राख्ने छैनौँ । पहिलो चरणमा वीपी चौकदेखि धम्बोजीसम्मको फुटपाथ निर्माण हुनेछ, र यसका लागि ठेक्का सम्झौता सम्पन्न भइसकेको छ । अब एक हप्ताभित्र काम सुरु हुन्छ । दोस्रो चरणमा वीपी चौकदेखि गणेशमान चौक र धम्बोजीदेखि पुष्पलाल चौकसम्म विस्तार गर्नेछौँ ।’ उनी थप्छन्, ‘यो केवल फुटपाथ हटाउने अभियान होइन, नेपालगन्जलाई दीर्घकालीन रुपमा व्यवस्थित र आकर्षक बनाउने लक्ष्य हो ।’
फुटपाथ खाली भएपछि सडकले साँस फेरेको अनुभूति दिलाउन थालेको छ । जहाँ वर्षौंदेखि फोहोर, सामान, फालिएको कवाडी, प्लास्टिकका कुर्सी र व्यापारीको भण्डारण मात्र देखिन्थ्यो, अहिले त्यही स्थानमा वृक्षारोपण गरिनेछ । सहरमा गर्मी बढ्दै गएको छ, धुलो र प्रदूषण वर्षैभरि समस्या बनेको छ, र यस्तो अवस्थामा वृक्षारोपणले वातावरणमैत्री शहर निर्माणमा महŒवपूर्ण योगदान पुर्याउनेछ । फुटपाथ हटाउने अभियानमा सबैले समान प्रतिक्रिया दिएनन् । व्यापारीहरू मध्ये धेरैले नगरको निर्णयलाई सकारात्मक रूपमा लिए पनि केहीले असन्तुष्टि प्रकट गरे ।
नेपालगन्जजस्तो व्यापारिक सहरमा फुटपाथ व्यवस्थित हुनु भनेको केवल पैदलयात्रामात्र सहज हुनु होइन, बजारको अनुशासन पनि कसिने हो । जहाँ व्यापार र पैदलयात्रा दुबैले आफ्नो ठाउँ पाउँछन्, त्यस्ता शहरहरू सभ्य नागरिकता र व्यवस्थित व्यवस्थापनको उदाहरण मानिन्छन् । सुर्खेत रोडको बदलिँदो स्वरूपले यही दिशातर्फ संकेत गर्न थालेको छ ।
यस अभियानको सबैभन्दा महŒवपूर्ण पक्ष के हो भने—यसपटक नगरले सुरु गरेको काम राजनीतिक चासो, जनआन्दोलन, व्यापारीको दबाब वा अन्य कुनै बाह्य प्रभावले रोकिएको छैन । मेयर बिष्ट र प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत शर्मा दुवैको स्पष्ट भनाइ छ—नेपालगन्ज परिवर्तनको यात्रामा अघि बढिसकेको छ, यो यात्रा बीचमै रोकिन्न । नेपालगन्जले धेरै समयदेखि एक सुन्दर, सुरक्षित र सबैका लागि समान अवसर दिने शहर बन्ने सपना देखिरहेको थियो । तर सडकमा पसल, फुटपाथमा अवरोध र अव्यवस्थित संरचनाले त्यो सपना बारम्बार अवरुद्ध बनाउँदै आएका थिए ।
समग्रमा, सुर्खेत रोड अहिले परिवर्तनको बिन्दुमा उभिएको छ । फुटपाथ हटाउने काम न केवल अतिक्रमण नियन्त्रण अभियान हो, यो नेपालगन्जको सुन्दरता, पहिचान र सम्भावनालाई पुनर्जीवित गर्ने अभियान हो । यो यात्रा अझै जारी छ—पहिलो चरण सुरु हुँदैछ, दोस्रो चरण तयारीमा छ, र नगरले आज मात्रै होइन, भोलिको नेपालगन्ज पनि सोचेर अघि बढिरहेको छ ।
नगरले अहिले सडक दुवैतर्फको नालीभन्दा बाहिर सात फिटको अतिक्रमण हटाउन थालेको छ । यसले सहरको सुन्दरता थप्नेछ ।
