वडाको प्रशासनिक कोठाबाट बाहिर निस्किँदै गर्दा कागजका फाइलहरू, बैठक चलिरहेको पदाधिकारी कक्ष र कार्यालयमा काम गर्ने कर्मचारीहरूका दैनिकी देखिन्छ । बैठक भत्ता, कार्यालय अभिलेख व्यवस्थापन, बिजुली–पानीदेखि इन्टरनेटसम्मका खर्च वडाले व्यवस्थित रूपमा बोकिरहेको छ ।
राप्तीसोनारी, पुस–२३ राप्तीसोनारी गाउँपालिका–३ का वडाध्यक्ष मिनकुमार थारु भन्छन्, ‘हामीले थोरै बजेट छानछान गरेर लगाउँदा पनि काम जनतामै पुग्ने गरी गरिरहेका छौँ ।’ चालु आर्थिक वर्षमा वडाले प्राप्त गरेको करिब ९५ लाख रुपैयाँको बजेट अब व्यवहारमा रूपान्तर भइरहेका गतिविधिहरू हेर्दा यो वाक्यथरी मात्र नभई जीवन्त तथ्यजस्तै देखिन्छ । बिहानैदेखि वडाकार्यालय अगाडि देखिने चहलपहल, गाउँगाउँमा चलिरहेका कार्यक्रम, भत्किएका संरचना मर्मत हुँदै नयाँ योजना सुरु हुने क्रम सबै मिलेर वडा ३ मा परिवर्तनको एउटा शान्त तर निरन्तर गतिशीलता महसुस हुन्छ ।
वडाको प्रशासनिक कोठाबाट बाहिर निस्किँदै गर्दा कागजका फाइलहरू, बैठक चलिरहेको पदाधिकारी कक्ष र कार्यालयमा काम गर्ने कर्मचारीहरूका दैनिकी देखिन्छ । बैठक भत्ता, कार्यालय अभिलेख व्यवस्थापन, बिजुली–पानीदेखि इन्टरनेटसम्मका खर्च वडाले व्यवस्थित रूपमा बोकिरहेको छ । कहिले मेसिनरी सामग्री मर्मत, कहिले कार्यालयका लागि इन्धन र मसलन्द यी सबै खर्च सुस्तरी, तर प्रस्ट रूपमा स्थानीय शासनको नित्यकाम झल्काउँछन् ।
वडाध्यक्ष थारु भन्छन्, ‘विकासका काम सडक र नाली मात्रै होइनन्, नसुन्निने, नदेखिने प्रशासनिक खर्च पनि त्यसकै मेरुदण्ड हुन्छ ।’ कार्यालय सवारी मर्मतदेखि पत्रपत्रिका छपाइ र सूचना प्रकाशनसम्मका नियमित कार्यहरूले वडालाई सबैसँग जोडेर राख्छन् । तर वडाको मुख्य उज्यालो भनेका सामाजिक सुरक्षा र आर्थिक सशक्तीकरणतर्फका कार्यक्रम नै देखिन्छन् । चालु वर्ष वडाले दुना–टपरी बनाउने मेसिन ५० प्रतिशत अनुदानमा उपलब्ध गराउँदै महिलाहरूलाई तालिम दिन थालेको छ । स्थानीय महिलाहरूले सामूहिक रूपमा उत्पादन गर्ने तयारी गरिरहेका छन् । यस कार्यक्रमले प्लास्टिक मुक्त अभियानलाई मद्दत गर्नुका साथै महिलाको आयआर्जनमा नयाँ अवसर थपेको छ ।
अपांगता भएका व्यक्तिहरूका लागि छुट्टै आयआर्जन कार्यक्रम सञ्चालन हुँदैछ । ‘हामी अपांगता भएकाहरूलाई हेप्ने होइन, सक्षम बनाउने नीति लिएका छौँ,’ वडाध्यक्ष थारु बताउँछन् । यसैगरी उत्पीडित समुदाय लक्षित कार्यक्रमले पनि कमजोर र सीमान्त समुदायका परिवारमा सानो तर स्थायी आधार तयार पार्ने प्रयास गरिरहेको छ । वडामा प्रायः देखिने अर्को सक्रियता भनेको मातृत्व सुरक्षासँग सम्बन्धित कार्यक्रम हो । गर्भवती तथा सुत्केरी महिलाहरूलाई झुल र पौष्टिक आहार वितरण गरिँदैछ । स्थानीय महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका र वडाका कर्मचारीहरू मिलेर घरदैलोमै सूची संकलन गर्ने, वितरण गर्ने र स्वास्थ्य सन्देशसमेत दिने गरेका छन् । ‘यो सानो सहयोगले महिलालाई ठूलो राहत दिन्छ,’ बैलापुरकी २४ वर्षीया सुत्केरी मीना थारु भन्छिन् ।
जेष्ठ नागरिक सम्मान कार्यक्रममा सहभागी वरिष्ठ नागरिकहरूका अनुहारमा देखिने खुशी पनि वडाको प्राथमिकता कतिधेरै ‘मानव–केन्द्रित’ छ भन्ने संकेत गर्छ । दलित समुदायलाई ग्याँसचुलो र सिलिण्डरसहित सहयोग प्रदान गरिएको छ, जसले उनीहरूको दैनन्दिन जीवनमा सहजता ल्याएको छ । वडाले बालबालिकाको शैक्षिक अधिकारलाई पनि विशेष ध्यान दिएको छ । आर्थिक अभावले पढाइ छाड्न बाध्य नहोस् भनेर छात्रवृत्ति कार्यक्रम सञ्चालन भएको छ । साथै वडा स्तरीय रनिङ शिल्ड प्रतियोगिताले बालबालिकामा खेलकुदको आकर्षण बढाएको छ । खेलकुदमै भविष्य खोज्ने युवाहरूका लागि विभिन्न खेल सामाग्री वितरण गरिएको छ ।
कृषकहरूका बारीमा अहिले नयाँ मौसमको तयारी चलिरहेको छ । यसलाई सहज बनाउन वडाले व्यावसायिक कृषकहरूलाई तरकारीको बीउ वितरण गरिरहेको छ । साथै पशु स्वास्थ्यलाई ध्यान दिँदै पशु औषधि खरिद गरी गाउँ–गाउँमा सेवा पुर्याइएको छ । आर्थिक रुपमा कृषिमा निर्भर वडाका अधिकांश घरपरिवारका लागि यस्ता कार्यक्रमहरू जीवनस्तर सुधार गर्न ठोस सहयोगका रूपमा देखिन्छन् ।
विकासका संरचनागत कामहरू हेर्ने हो भने वडा ३ मा यो वर्ष निकै व्यस्त छ । जनज्योती प्रा.वि. को भवन रंगरोगन र फिनिसिङ हुँदैछ । त्यस्तै सरस्वती माध्यमिक विद्यालयमा भवन निर्माणदेखि कम्पाउन्ड वाल निर्माणका काम अगाडि बढेका छन् । दक्षिण नवलपुर त्रिवेणी चोकदेखि एनसीएल टावरसम्म नाली निर्माणका लागि स्थानीय वर्षौँदेखि प्रतीक्षा गर्थे । अहिले त्यो काम धरै छिटो गतिमा अगाडि बढिरहेको छ । पुईधि नालामा कल्भर्ट निर्माणले यात्रा सहज बनाएको छ भने भवनियापुरबाटो कालोपत्रेका क्रमागत योजनाले स्थानीयको झन्झटिलो वर्षायामलाई केही सहज बनाउँदैछ ।
‘पहिला हिलोमै हिँड्थ्यौँ, बाइक चलाउनै सक्दैनथ्यौँ,’ स्थानीय यूवा रामकुमार चौधरी भन्छन्, ‘यी बाटोले हामीलाई गाउँ जोडिदिएको छ ।’ खानेपानी धारा खरिद कार्यक्रमले समुदायमा सुरक्षित पानी पहुँचलाई निरन्तरता दिएको छ । दक्षिण वेलासपुरतर्फ पक्की नाली निर्माणले बस्ती सुरक्षित बनाएको छ । भुयाँर थान परिसरमा पर्खाल र फर्स धारा जडान गरी धार्मिक स्थललाई संरक्षित बनाइएको छ । वडा कार्यालय अगाडिको मञ्च मर्मतले सामुदायिक कार्यक्रम सञ्चालन सहज भएको छ ।
गणेश आधारभूत विद्यालयको कक्षा कोठा मर्मत र वडा कार्यालय परिसरको कम्पाउन्ड वाल निर्माणले सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण र उपयोगिता बढाएको छ । यी सबै संरचनागत काम मात्र होइन, वडाले अवलोकन भ्रमण, मेलमिलाप कार्यकर्ताको क्षमता अभिवृद्धि तथा पोसाक वितरणजस्ता कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरिरहेको छ, जसले सामाजिक सद्भाव र संस्थागत क्षमता दुवै मजबुत बनाएको छ।
यति धेरै काम बीच वडामा कहिले काहीँ कामको भीड हुँदा विविध र आकस्मिक कोषकै भर पर्नुपर्ने हुन्छ । तर यस्ता खर्च पनि योजनाबद्ध ढंगमै व्यवस्थापन गरिन्छ । वडाध्यक्ष थारु भन्छन्, ‘हामीले हरेक खर्च जनताको करबाट चल्छ भन्ने बुझेर मात्रै खर्च गर्छौँ । स्थानीयले विश्वास गरेपछि कामको गति आफैं बढ्छ ।’ आज वडा नम्बर ३ मा हेर्दा—बस्ती–बस्तीमा नाली निर्माण हुँदैछ, विद्यालय सजिँदैछन्, महिलाहरू उद्यमशील बन्न सिक्दैछन्, कृषक नयाँ सीजनको तयारी गर्दैछन्, जेष्ठ नागरिक सम्मानित भइरहेका छन् र अपांगता भएका नागरिकहरू आत्मनिर्भर बन्ने प्रयासमा छन् ।
यसरी हेर्दा, ९५ लाख रुपैयाँको बजेट आन्तरिक रुपमा सानो लागे पनि यसको प्रभाव समुदायमा गहिरो छ । विकासका कामहरू देखिने मात्र नभई महसुस हुने बन्दै छन् । सामाजिक सुरक्षाको दायरा बढ्दै छ । जनताको पहुँच र सुविधा दुवै विस्तार भइरहेको छ । वडाध्यक्ष मिनकुमार थारु भन्छन्, ‘यस वर्षका कामहरूले अर्को वर्षका लागि नयाँ सम्भावना खोलिदिएका छन् । हामीले योजना बनाइसक्छौँ अब ती योजनालाई अझै प्रभावकारी बनाउँदै लैजानेछौँ ।’
राप्तीसोनारी–३ अहिले ‘विकास र सामाजिक सुरक्षाको समन्वय’ को एउटा सहज उदाहरण बन्दै गएको छ । गाउँको स्वरूप विस्तारै बदलिँदै छ । यी कामहरूले भविष्यको रेखा स्थिर बनाउँदै लैजाने आशा गाउँलेहरूमा झनै बलियो रूपमा पलाइरहेको छ ।
