नेपालगन्ज, फागुन ३ थोरै लगानी, स्थानीय स्रोत–साधनको अधिकतम् उपयोग र निरन्तर मेहनतबाट पनि उल्लेखनीय आर्थिक सफलता हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण बनेका छन् नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका–१८, तेजनगरका वीरबहादुर हमाल । विगत १२ वर्षदेखि उनले ‘एभरेष्ट अर्गानिक एग्रोफार्म’ सञ्चालन गर्दै गँड्यौला मल (भर्मिकम्पोष्ट) उत्पादन गर्दै आएका छन् ।
“थोरै लगानीमै राम्रो आम्दानी गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा मैले व्यवहारमै देखाएको छु,” हमाल भन्छन्, “लगनशीलता र धैर्य भए कृषिमा सम्भावनाको कमी छैन ।” उनका अनुसार गँड्यौला मलले माटोको उर्वराशक्ति बढाउने, बालीको सन्तुलित वृद्धि गराउने र वातावरण संरक्षणमा सहयोग पुर्याउने गर्छ । रासायनिक मलको विकल्पका रूपमा जैविक मलको प्रयोग बढ्दै जाँदा यसको माग पनि विस्तार हुँदै गएको उनले बताए ।
गँड्यौला मल उत्पादनका लागि गाईको गोबर, पराल, झारपात तथा अन्य जैविक पदार्थ प्रयोग गरिन्छ । विशेष प्रजातिको गँड्यौला भ्ष्कभलष्ब ाभतष्मब प्रयोग गरी मल तयार पारिन्छ । “एक पटक गँड्यौला खरिद गरेपछि पटक–पटक लगानी गर्नुपर्दैन,” उनले जानकारी दिए ।
सुरुवाती चरण भने चुनौतीपूर्ण थियो । बजार अभाव, आर्थिक कठिनाइ र प्राविधिक ज्ञानको कमीका बीच उनले काम सुरु गरेका थिए । “सुरुमा धेरैले पत्याउँदैनथे,” हमाल सम्झन्छन्, “तर निरन्तर प्रयासले आज बजार विस्तार भएको छ ।”
हाल उनले चार कठ्ठा जग्गा भाडामा लिएर ६० वटा बेडमार्फत उत्पादन गरिरहेका छन् । एक पटकमा १८–२० ट्राली गाईको गोबर प्रयोग गरी प्रति ट्राली करिब १२ क्विन्टल मल उत्पादन हुने बताइएको छ । एकै पटक किनेको गोबरबाट चार चक्रसम्म उत्पादन गर्न सकिने भएकाले लागत घट्ने र आम्दानी बढ्ने उनको अनुभव छ ।
उत्पादित मल विशेष गरी हिमाली जिल्लामा ढुवानी हुने गरेको छ, जहाँ स्याउ तथा तरकारी खेतीमा यसको माग उच्च छ । हाल बजार मूल्य प्रतिक्विन्टल करिब रु दुई हजार पाँच सय रहेको छ । वार्षिक रूपमा रु १५–१६ लाख बराबरको मल बिक्री हुने र समग्र कारोबार रु २०–२५ लाखसम्म पुग्ने हमालको दाबी छ ।
वि.सं. २०७१ मा एक किलो गँड्यौलाबाट सुरु गरेको यात्राले आज उनलाई सफल कृषकका रूपमा स्थापित गरेको छ । “काम सानो–ठूलो हुँदैन,” उनी भन्छन्, “निरन्तरता र इमानदारी भए स्वदेशमै राम्रो सम्भावना छ ।”
