बुटवल, असोज २ बुद्धजन्मस्थल लुम्बिनीलाई केन्द्रमा राखेर बृहत्तर लुम्बिनी क्षेत्रको सम्पदा संरक्षण, पर्यटन विकास र स्थानीय आर्थिक गतिविधिलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय तहमा छलफल हुने भएको छ । यसका लागि आउँदो शुक्रबारदेखि लुम्बिनीमा तीनदिने ‘बृहत्तर लुम्बिनी क्षेत्रसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन’ आयोजना हुँदैछ ।
संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय, लुम्बिनी विकास कोष, युनेस्को र विश्व बैंकको संयुक्त आयोजनामा हुने सम्मेलन लुम्बिनीस्थित बौद्ध विश्वविद्यालयमा आयोजना गरिनेछ । सम्मेलनमा बृहत्तर लुम्बिनी क्षेत्रको दीर्घकालीन विकास, सम्पदा संरक्षणसँगै पर्यटन पूर्वाधार र सेवा विस्तार तथा स्थानीय समुदायको आर्थिक सहभागिताका विषयमा विज्ञहरूबीच छलफल हुनेछ । आयोजकका अनुसार सम्मेलनमा नेपालसहित भारत, श्रीलंका, इन्डोनेसिया, म्यानमार, बेलायत, अष्ट्रेलिया, थाइल्याण्डलगायत देशका विज्ञ, बौद्ध धर्मगुरु, सम्पदाविद्, पर्यटनविद्, सरकारी अधिकारी, विकास साझेदार, स्थानीय प्रतिनिधि तथा राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्वको सहभागिता रहनेछ । प्रत्यक्ष रूपमा करिब १ सय ५० जना र अनलाइन रजिष्ट्रेसनमार्फत थप एक सय जनाको सहभागिता रहने जनाइएको छ ।
संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री खड्गराज पौडेल (गणेश) ले सम्मेलनको उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम रहेको छ । आयोजकले बुधबार लुम्बिनीमा पत्रकार सम्मेलन गरी सम्मेलनको तयारी पूरा भएको जानकारी दिएको हो । युनेस्कोकी संस्कृति क्षेत्र प्रमुख नभा बस्न्यात थापाका अनुसार सम्मेलनमा बृहत्तर लुम्बिनी क्षेत्रको रूपान्तरणलाई केन्द्रमा राख्दै सम्पदा संरक्षण, पर्यटक व्यवस्थापन, पर्यटन पूर्वाधार तथा सेवा सुदृढीकरण र समावेशी स्थानीय आर्थिक विकासका विषयमा छलफल हुनेछ । सम्मेलनको उद्देश्य सैद्धान्तिक बहसमा सीमित नरही बृहत्तर लुम्बिनी क्षेत्रको विकासका लागि ठोस कार्यदिशा तय गर्नु रहेको उनले बताइन् ।
सम्मेलनका क्रममा बौद्ध ध्यान, बौद्ध धर्मगुरुसँग संवाद तथा लुम्बिनी र तिलौराकोट–कपिलवस्तुको स्थलगत अवलोकनसमेत गरिनेछ । यसले लुम्बिनीलाई एउटा धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा मात्र नभई आसपासका पुरातात्त्िवक तथा बौद्ध सम्पदालाई जोडेर समग्र क्षेत्रको विकास गर्ने अवधारणामा छलफल अघि बढाउने आयोजकको भनाइ छ । बृहत्तर लुम्बिनी क्षेत्रमा बुद्धजन्मस्थल लुम्बिनीका अतिरिक्त प्राचीन तिलौराकोट दरबार, बुद्धको अस्तुधातु रहेको रामग्राम, बुद्धकी आमा मायादेवीको माइतीघरका रूपमा मानिने देवदह तथा पण्डितपुरलगायतका महत्वपूर्ण पुरातात्त्िवक र धार्मिक स्थल रहेका छन् । यी सम्पदालाई एउटै पर्यटन तथा सम्पदा सञ्जालमा जोड्ने विषय सम्मेलनको महत्वपूर्ण एजेन्डाका रूपमा रहनेछ ।
लुम्बिनी विकास कोषका निमित्त सदस्य–सचिव ज्ञानिन राईले विश्व बैंकको सहयोगमा अघि बढाइएको ग्लान्ड परियोजनाअन्तर्गत सम्मेलन आयोजना हुन लागेको बताए । उनका अनुसार नेपाल सरकारले अघि बढाएको परियोजनाको कार्यान्वयनलाई प्रभावकारी बनाउँदै बृहत्तर लुम्बिनी क्षेत्रमा पर्यटनसम्बन्धी पूर्वाधार र सेवा सुधार, स्थानीय रोजगारी प्रवद्र्धन तथा सम्पदामैत्री विकासलाई प्राथमिकतामा राखेर सम्मेलनमा छलफल हुनेछ । लुम्बिनी सन् १९९७ मा युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत भएको हो । विश्व सम्पदा समितिले सन् २०२६ मा लुम्बिनीको संरक्षणसँग सम्बन्धित विभिन्न विषयमा नेपाललाई थप काम गर्न आग्रह गरेको छ । सम्मेलनलाई ती संरक्षणसम्बन्धी चुनौती र बृहत्तर क्षेत्रको विकासबीच सन्तुलन कायम गर्ने उपाय पहिचान गर्ने अवसरका रूपमा समेत हेरिएको छ । तीन दिनसम्म चल्ने सम्मेलन आइतबार साझा घोषणापत्र जारी गर्दै सम्पन्न हुनेछ । घोषणापत्रमार्फत सम्मेलनमा उठेका विषयलाई आगामी दिनमा बृहत्तर लुम्बिनी क्षेत्रको नीति, योजना तथा परियोजना कार्यान्वयनसँग जोड्ने तयारी आयोजकको छ ।
