बाँके क्षेत्र नम्बर १ मा नेपाली कांग्रेससँग जितका लागि पर्याप्त अवसर छन्, तर ती अवसर सदुपयोग गर्न आन्तरिक एकता र प्रभावकारी चुनावी रणनीति अनिवार्य देखिन्छ । विरासत फर्काउने चाहना जति बलियो छ, चुनौती पनि त्यत्तिकै गहिरा छन् ।
नेपालगन्ज, माघ १६ बाँके क्षेत्र नम्बर १ नेपाली कांग्रेसका लागि राजनीतिक रूपमा ऐतिहासिक क्षेत्र मानिन्छ । २०४८ सालमा मेराज अहमद शाह र २०५६ सालमा ज्ञानु केसीलाई विजयी गराउँदै कांग्रेसले यो क्षेत्रमा बलियो उपस्थितिको परिचय दिएको थियो । तर त्यसयता कांग्रेसले लगातार पराजय व्यहोर्दै आएको छ । २०६४ सालदेखिका चारवटा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा कांग्रेसले जित निकाल्न सकेन । २०७९ सालको निर्वाचनमा त कांग्रेस उम्मेदवारविहीन रहँदा यो क्षेत्र कांग्रेसका लागि झनै निराशाजनक बन्यो । तत्कालीन नेकपा माओवादी केन्द्रसँगको चुनावी तालमेलका कारण कांग्रेसले यहाँ प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा गर्ने अवसर नै पाएन । गठबन्धन हुँदाहुँदै पनि माओवादी केन्द्रका उम्मेदवार पराजित भएपछि कांग्रेसको रणनीति र निर्णयप्रति पार्टीभित्रै प्रश्न उठेका थिए ।
अब फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेस २६ वर्षअघिको विरासत उल्ट्याउने दाउमा छ । २०५६ सालमा ज्ञानु केसीले जित दिलाएको राजनीतिक जग पुनः निर्माण गर्ने उद्देश्यसहित कांग्रेस चुनावी मैदानमा उत्रिएको छ । यसपटक कांग्रेसका जिल्ला सभापति नारायणप्रसाद गौडेल उम्मेदवार बनेका छन् । उनीसँगै कांग्रेसले संगठन, परिचित अनुहार र प्रतिस्पर्धीको कमजोरीलाई जितको मुख्य आधारका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको छ ।
बाँके क्षेत्र नम्बर १ भौगोलिक र राजनीतिक दृष्टिले मिश्रित क्षेत्र हो । यस क्षेत्रमा कोहलपुर नगरपालिका, राप्तीसोनारी गाउँपालिका र नरैनापुर गाउँपालिका पर्छन् । सहरी र ग्रामीण दुवै क्षेत्र समेटिएको यो निर्वाचन क्षेत्रले चुनावी परिणाममा विभिन्न कारकहरूलाई निर्णायक बनाउँदै आएको छ । विशेषगरी कोहलपुरको सहरी मत, राप्तीसोनारीको मिश्रित अवस्था र नरैनापुरको ग्रामीण राजनीतिक झुकावले परिणाममा प्रभाव पार्ने गरेको छ ।
कांग्रेसले सबैभन्दा बलियो आधार संगठनलाई मानेको छ । २०७९ को स्थानीय तह निर्वाचनमा कोहलपुर नगरपालिकामा कांग्रेसले उल्लेखनीय सफलता हासिल गरेको थियो । १५ वटा वडामध्ये ९ वडामा कांग्रेसले वडाध्यक्ष जितेको थियो । नगरप्रमुखमा पूर्णप्रसाद आचार्यले १४ हजार १३४ मत प्राप्त गर्दै विजयी भएका थिए । उपप्रमुख संगीता सुवेदीले पनि जितेकी थिइन् । वडा नम्बर २ मा १८०५, वडा नम्बर ४ मा ५३१, वडा नम्बर ६ मा ८२६, वडा नम्बर ८ मा ११६२, वडा नम्बर १० मा १४८५, वडा नम्बर १२ मा १६६२, वडा नम्बर १३ मा १०१०, वडा नम्बर १४ मा ६५५ र वडा नम्बर १५ मा ११९८ मतसहित कांग्रेसले वडाध्यक्ष जितेको थियो । यी तथ्यांकले कोहलपुरमा कांग्रेसको सांगठनिक पकड अझै बलियो रहेको संकेत गर्छ ।
राप्तीसोनारी गाउँपालिकामा कांग्रेस अध्यक्ष पद जित्न सफल भए पनि वडा तहमा भने सफलता हासिल गर्न सकेको छैन । अध्यक्ष तप्तबहादुर पौडेलले १० हजार ११२ मत ल्याएर विजयी भए पनि ९ वटै वडामा कांग्रेस पराजित भएको थियो । यसले नेतृत्व तहमा कांग्रेसप्रति भरोसा देखिए पनि संगठनात्मक विस्तारमा चुनौती रहेको देखाउँछ । तर कांग्रेसले अध्यक्ष पदमा आएको मतलाई आफ्नो आधार मानेर गाउँपालिकाभर प्रभाव विस्तार गर्न सकिने दाबी गरेको छ ।
नरैनापुर गाउँपालिका भने कांग्रेसको अर्को बलियो आधार बनेको छ । यहाँका ६ वटै वडामा कांग्रेसले वडाध्यक्ष जित्दै बहुमत कायम गरेको छ । वडा नम्बर १ मा ७६४, वडा नम्बर ४ मा ५९७, वडा नम्बर ५ मा १३४५ र वडा नम्बर ६ मा ७७७ मत प्राप्त गर्दै कांग्रेसले जित निकालेको थियो । नरैनापुरको यो परिणामले ग्रामीण क्षेत्रमा कांग्रेसको सांगठनिक मत अझै जीवित रहेको देखाउँछ ।
कांग्रेसको दाबीअनुसार यी मतमध्ये धेरै मत लोकप्रियभन्दा पनि सांगठनिक हुन् । संगठन मजबुत भएकाले आधारभूत मत सुरक्षित रहेको कांग्रेसको बुझाइ छ । अहिले मतदाता संख्या बढेको र स्थानीय चुनावपछि संगठन अझै विस्तार भएको भन्दै कांग्रेसले यसपटक परिणाम आफ्नो पक्षमा आउने विश्वास लिएको छ ।दोस्रो आधारका रूपमा कांग्रेसले उम्मेदवारको परिचित छविलाई अघि सारेको छ । नारायणप्रसाद गौडेल कोहलपुरका स्थायी बासिन्दा हुन् । उनी लामो समयदेखि सामाजिक संघसंस्थामा सक्रिय रहँदै आएका थिए । राजनीतिकरूपमा पनि उनको पृष्ठभूमि लामो छ । जिल्ला सभापति भएका कारण उनी पार्टी संगठनमा मात्रै सीमित छैनन्, जनस्तरसम्म पुग्ने क्षमता भएको व्यक्तिका रूपमा चित्रित गरिन्छ । कांग्रेसका अनुसार गौडेल कुनै नयाँ वा नचिनिएको अनुहार होइनन् । उनी प्रत्यक्षरूपमा जनतासँग जोडिएका नेता हुन्, जसले चुनावी अभियानमा फाइदा पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ ।
तेस्रो आधार प्रतिस्पर्धीको कमजोरी हो । कांग्रेसले नेकपा एमालेका उम्मेदवार सूर्य ढकाललाई कमजोर ठानेको छ । ढकाल अघिल्लो निर्वाचनमा गठबन्धनका उम्मेदवारलाई हराउँदै विजयी भएका थिए । कांग्रेसका अनुसार उनले पार्टीभन्दा व्यक्तिगत मतका कारण जित निकालेका थिए । तर सांसद बनेपछि चुनावका बेला गरेका प्रतिबद्धता पूरा गर्न नसकेको, जनताको अपेक्षा अनुसार काम गर्न नसकेको भन्दै जनस्तरमा असन्तुष्टि बढेको कांग्रेसको मूल्यांकन छ ।राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवारप्रति पनि कांग्रेस आशावादी छैन । चुनावपिच्छे पार्टी बदल्दै उम्मेदवार हुने प्रवृत्तिका कारण मतदाताले उनलाई विश्वास नगर्ने कांग्रेसको दाबी छ । अहिले रास्वपाप्रति केही आकर्षण देखिए पनि संगठन कमजोर भएकाले त्यसको फाइदा कांग्रेसलाई पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । रास्वपा परीक्षण गर्ने मतदाताको संख्या बढे पनि दीर्घकालीन भरोसा कांग्रेसमै आउने अनुमान पार्टीको छ ।
तर अवसरसँगै कांग्रेसका लागि चुनौती पनि कम छैनन् । सबैभन्दा ठूलो चुनौती आन्तरिक गुटबन्दी हो । पार्टीभित्रको मत विभाजनका कारण सबै सांगठनिक मत गौडेलतर्फ जान्छ भन्ने सुनिश्चितता छैन । यसले चुनावी नतिजामा असर पार्न सक्ने विश्लेषण गरिन्छ । साथै रास्वपालाई परीक्षण गर्ने मतदाताको हल्लाले केही प्रतिशत मत कांग्रेसबाट बाहिरिन सक्ने जोखिम पनि देखिन्छ ।शहरी क्षेत्रमा बजार क्षेत्रको मत काटिने आशंका कांग्रेसले स्वयं स्वीकार गरेको छ । गाउँ क्षेत्रमा भने अपेक्षाकृत कम मत कट्ने अनुमान छ । यसैले कांग्रेसले गाउँ–शहर सन्तुलन मिलाउँदै अभियान केन्द्रित गर्नुपर्ने अवस्था छ ।
यतिबेला बाँके क्षेत्र नम्बर १ मा कांग्रेस पुरानो विरासत जोगाउने कि निरन्तर हारको शृंखला लम्ब्याउने भन्ने दोधारमा उभिएको छ । २०४८ र २०५६ सालको ऐतिहासिक जितको स्मृति बोकेर कांग्रेस २६ वर्षपछि पुनः त्यही स्तरको विश्वास फर्काउने प्रयासमा छ । अवसर जति छन्, चुनौती पनि त्यत्तिकै छन् । फागुन २१ को निर्वाचनले बाँके क्षेत्र नम्बर १ मा कांग्रेसको राजनीतिक भविष्यको नयाँ अध्याय लेख्नेछ ।
मुख्य बुँदागत तथ्य
– बाँके क्षेत्र नम्बर १ नेपाली कांग्रेसका लागि ऐतिहासिक क्षेत्र भए पनि २०५६ सालपछि निरन्तर पराजयको सामना गर्दै आएको क्षेत्र हो ।
– २०४८ सालमा मेराज अहमद शाह र २०५६ सालमा ज्ञानु केसीको जितपछि कांग्रेसले यहाँ प्रतिनिधिसभा निर्वाचन जित्न सकेको छैन ।
– २०६४ सालयताका चारवटा चुनावमा कांग्रेस जितविहीन रह्यो भने २०७९ सालको निर्वाचनमा कांग्रेस उम्मेदवारविहीन नै भयो ।
– २०७९ सालमा माओवादी केन्द्रसँगको चुनावी तालमेलका कारण कांग्रेसले प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा गर्ने अवसर पाएन, गठबन्धन हुँदाहुँदै पनि पराजय व्यहोर्नुपर्यो ।
– फागुन २१ गते हुने निर्वाचनमा कांग्रेस २६ वर्षअघिको विरासत फर्काउने लक्ष्यसहित मैदानमा उत्रिएको छ ।
– यसपटक कांग्रेसका जिल्ला सभापति नारायणप्रसाद गौडेल उम्मेदवार बनेका छन् ।
– कांग्रेसले जितको पहिलो आधार संगठनलाई मानेको छ ।
– कोहलपुर नगरपालिकाका १५ वडामध्ये ९ वडासहित नगरप्रमुख र उपप्रमुखमा कांग्रेसले स्थानीय तह निर्वाचन जितेको छ ।
– कोहलपुर नगरप्रमुख पूर्णप्रसाद आचार्यले १४ हजारभन्दा बढी मत ल्याएर विजयी भएका थिए, जसलाई कांग्रेसले सांगठनिक मतको संकेत मानेको छ ।
– राप्तीसोनारी गाउँपालिकामा अध्यक्ष कांग्रेसले जिते पनि वडा तहमा भने कमजोर देखिएको छ ।
– नरैनापुर गाउँपालिकाका ६ वटै वडामा कांग्रेसले जित निकाल्दै ग्रामीण क्षेत्रमा पकड देखाएको छ ।
– कांग्रेसको दाबी अनुसार यी मतमध्ये अधिकांश सांगठनिक मत हुन्, जसले प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा आधार तयार गरेको छ ।
– दोस्रो आधारका रूपमा उम्मेदवार गौडेलको परिचित छवि र लामो सामाजिक–राजनीतिक पृष्ठभूमिलाई अघि सारिएको छ ।
– तेस्रो आधार प्रतिस्पर्धी दलका उम्मेदवारप्रति जनअसन्तुष्टि रहेको कांग्रेसको ठहर छ ।
– एमाले उम्मेदवार सूर्य ढकालले सांसद बनेपछि अपेक्षित काम गर्न नसकेको आरोप कांग्रेसको दाबी छ ।
– रास्वपाका उम्मेदवारप्रति संगठन कमजोर र पटकपटक पार्टी बदल्ने प्रवृत्तिका कारण जनविश्वास कमजोर रहेको कांग्रेसको दाबी छ ।
– तर कांग्रेसभित्रको आन्तरिक गुटबन्दी ठूलो चुनौतीका रूपमा देखिएको छ ।
– सहरी बजार क्षेत्रमा मत काटिने सम्भावना र रास्वपालाई परीक्षण गर्ने मतदाताको मनोवृत्तिले पनि परिणाममा प्रभाव पार्न सक्छ ।
– समग्रमा बाँके क्षेत्र नम्बर १ मा कांग्रेससँग अवसर र चुनौती दुवै छन्, फागुन २१ को निर्वाचनले पार्टीको राजनीतिक भविष्यको दिशा तय गर्नेछ ।
