काठमाडौं, चैत १३ गते नियमित खोप कार्यक्रममार्फत सञ्चालन हुँदै आएको सरसफाइ प्रवर्धन कार्यक्रमको मूल्याङ्कन प्रतिवेदन सार्वजनिक गरिएको छ । स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयअन्तर्गत परिवार कल्याण महाशाखाको नेतृत्वमा उक्त प्रतिवेदन तयार गरिएको हो ।
स्वास्थ्य सचिव डा. विकास देवकोटाले प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै खोप सेवासँगै सरसफाइसम्बन्धी व्यवहार परिवर्तनलाई जोड्दा बालस्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव परेको बताउनुभयो । कार्यक्रममा सुरुआती चरणदेखि देशव्यापी विस्तारसम्मको यात्रा समीक्षा गर्दै यसको दीर्घकालीन दिगोपनाका सम्भावित उपायबारे समेत छलफल गरिएको थियो ।
यो कार्यक्रम सन् २०१४ मा जाजरकोट, बर्दिया, नवलपरासी र म्याग्दीमा पाइलटका रूपमा सुरु गरिएको थियो । प्रारम्भिक सफलतापछि नेपाल सरकारले सन् २०१८ मा यसलाई देशव्यापी रूपमा विस्तार गर्ने निर्णय गरेको हो । त्यसपश्चात् सन् २०२० मा रोटाभाइरस खोपलाई राष्ट्रिय नियमित खोप कार्यक्रममा समावेश गरिएसँगै कार्यक्रम ७७ वटै जिल्लामा कार्यान्वयनमा आएको हो ।
हाल यस कार्यक्रममार्फत वार्षिक रूपमा पाँच लाख ३० हजारभन्दा बढी आमा तथा अभिभावकसम्म पहुँच पुगेको छ । स्वास्थ्य सचिव डा. देवकोटाका अनुसार, देशभर प्रत्येक महिना सञ्चालन हुने १९ हजारभन्दा बढी खोप सत्रमार्फत सेवा प्रवाह भइरहेको छ । देशव्यापी विस्तारपछि १५ महिनामुनिका बालबालिकाका करिब १८ लाखभन्दा बढी अभिभावकसम्म कार्यक्रमको पहुँच पुगेको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।
कार्यक्रम प्रभावकारी बनाउन २४ हजारभन्दा बढी स्वास्थ्यकर्मीलाई तालिम प्रदान गरिएको छ । उनीहरूलाई खोप सेवा मात्र नभई सरसफाइसम्बन्धी व्यवहार परिवर्तनका सन्देश प्रभावकारी रूपमा प्रवाह गर्ने क्षमता विकास गरिएको छ । हरेक तीन वर्षमा पुनर्ताजगी तालिममार्फत उनीहरूको दक्षता अभिवृद्धि गरिँदै आएको छ ।
यस कार्यक्रममार्फत विशेषगरी १५ महिनामुनिका बालबालिकाका अभिभावकलाई लक्षित गर्दै विभिन्न सरसफाइसम्बन्धी व्यवहार प्रवर्धन गरिँदै आएको छ । जसअन्तर्गत जोखिमपूर्ण समयमा साबुनपानीले हात धुने, पिउनुअघि पानी तथा दूध सुरक्षित बनाउने, खाद्य स्वच्छता अपनाउने, पूर्ण स्तनपान गराउने, शौचालय प्रयोग गर्ने तथा बालबालिकाको दिसा सुरक्षित व्यवस्थापन गर्ने जस्ता अभ्यासहरू समावेश छन् ।
परिवार कल्याण महाशाखाअन्तर्गत खोप शाखा प्रमुख डा. अभियान गौतमका अनुसार ‘स्वच्छ परिवार, सुखी परिवार’ अभियानअन्तर्गत कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेको छ । उहाँले पूर्ण खोप र सबै सरसफाइ सत्र पूरा गर्ने परिवारलाई ‘मोडल परिवार’ का रूपमा सम्मान गर्ने व्यवस्था गरिएको जानकारी दिनुभयो ।
कार्यक्रमले समुदायमा सरसफाइप्रति जागरूकता बढाउने र बालबालिकामा हुने रोग न्यूनीकरण गर्न सहयोग पुर्याएको निष्कर्ष प्रतिवेदनले निकालेको छ । यद्यपि दुर्गम क्षेत्रमा पहुँच विस्तार र व्यवहार परिवर्तनलाई दीर्घकालीन रूपमा कायम राख्ने चुनौती अझै बाँकी रहेको उल्लेख गरिएको छ ।
सरोकारवालाहरूले खोप कार्यक्रमसँग सरसफाइलाई एकीकृत गर्ने यस अभ्यासलाई अझ सुदृढ गर्दै स्थानीय तहको स्वामित्व बढाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन् । दीर्घकालीन रूपमा यस्तो कार्यक्रमले सार्वजनिक स्वास्थ्य सुधारमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने विश्वास व्यक्त गरिएको छ ।
