दाङ, साउन १० दाङको मालपोत कार्यालयमा साउन ७ गते जब ६४ वर्षीया मुलजिता रोकाको हातमा आफ्नै नामको लालपुर्जा फेरि आयो, त्यो क्षण केवल एउटा जग्गा फिर्ता पाएको घटना थिएन । त्यो एकल महिलाको पाँच वर्ष लामो पीडा, संघर्ष, अपमान, निराशा र न्यायप्रतिको अडिग विश्वासको विजय थियो । वर्षौँदेखि आफ्नो पसिना र दुःखले जोडेको सम्पत्ति ठगीमा गुमाउँदा उनी एकपटक बेहोस भएकी थिइन् । तर त्यही महिला अन्ततः कानुनी बाटो समातेर आफ्नो सम्पत्ति फिर्ता लिन सफल भइन् ।
रोल्पाको थवाङ गाउँमा जन्मिएकी मुलजिता छोरीको उज्ज्वल भविष्यको सपना बोकेर दाङ झरेकी थिइन् । श्रीमान्को साथ नहुँदा उनले एक्लै संघर्ष गर्दै जीवन बिताइन् । आफ्नो सम्पत्ति सुरक्षित राख्दै त्यसबाट आउने आम्दानीले छोरीको उच्च शिक्षा पूरा गराउने उनको योजना थियो । यही सोचका साथ उनले घोराही–७ सौँडियारस्थित १० कट्ठा ८ धुर जग्गा कृषि प्रयोजनका लागि लिजमा दिने निर्णय गरिन् । २०७८ असार १६ गते घोराही–१५ का टिका बुढा (रञ्जित) सँग वार्षिक २४ हजार रुपैयाँ भाडा तिर्ने सर्तमा १० वर्षका लागि लिज सम्झौता भयो । मुलजिताले विश्वास गरिन् कि कृषि फर्म सञ्चालन हुनेछ र आफूले नियमित भाडा पाउनेछिन् । तर विश्वासको त्यही सम्बन्ध उनको जीवनकै सबैभन्दा ठूलो पीडामा
परिणत भयो ।
लिज सम्झौता भएको जम्मा ११ दिनपछि नै रञ्जितले उक्त जग्गा घोराहीका लक्ष्मण शर्माको नाममा बिक्री गरिदिए । त्यसबेला मुलजितालाई भने यसको कुनै जानकारी थिएन । बैंकबाट ऋण निकाल्न मालपोत कार्यालयमा केही कागजातमा हस्ताक्षर गर्नुपर्ने भन्दै उनलाई झुक्याइयो । विश्वासका आधारमा उनले हस्ताक्षर गरिन् । ती हस्ताक्षरले आफ्नै जग्गा अरूकै नाममा पुग्नेछ भन्ने कल्पनासमेत उनले गरेकी थिइनन् । समय बित्दै गयो । उनी आफ्नै जग्गा आफ्नै नाममै रहेको विश्वासमा थिइन् । तर वास्तविकता अर्कै थियो । पछि उक्त जग्गा २०८१ फागुन ८ गते परशुनारायण श्रेष्ठको नाममा समेत पास भइसकेको थियो । एउटा लिज सम्झौताबाट सुरु भएको घटनाले कानुनी रूपमा स्वामित्व नै परिवर्तन गरिसकेको थियो ।
मुलजिताको जीवनको सबैभन्दा ठूलो धक्का २०८२ जेठमा आयो । नियमित रूपमा तिरो तिर्न मालपोत कार्यालय पुगेकी उनले आफ्नै नामको जग्गा अरूकै नाममा गएको जानकारी पाइन् । त्यो खबर सुन्नासाथ उनी बेहोस भइन् । आफूले कहिल्यै नबेचेको जग्गा कसरी अरूकै नाममा पुग्यो भन्ने प्रश्नले उनलाई झस्कायो । त्यसपछि सुरु भयो न्याय खोज्ने अर्को यात्रा । उनले पत्रकार सम्मेलन गरेर सार्वजनिक रूपमा आफ्नो पीडा सुनाइन् । सरकारी कार्यालय धाइन् । सामाजिक संस्थाको ढोका ढकढकाइन् । स्थानीय तहदेखि जिल्ला प्रशासनसम्म पुगिन् । सुनुवाइ हुन नसकेपछि काठमाडौँ पुगेरसमेत सम्बन्धित निकायसँग न्यायको आग्रह गरिन् । उमेरले वृद्धावस्थामा पुगेकी महिलाका लागि त्यो यात्रा सहज थिएन । तर उनले हार मानिनन् ।
यसबीच उनकी छोरी पेम्वा तामाङले पनि कानुनी प्रक्रिया अघि बढाइन् । आफू अंशियार भएको जानकारी नदिई जग्गा बिक्री गरिएको भन्दै दाङ जिल्ला अदालतमा निवेदन दिएपछि जग्गाको कारोबार रोक्का भयो । यही कदमले घटनाको थप अनुसन्धान र कानुनी प्रक्रियालाई नयाँ मोड दियो । घटनाले स्थानीय प्रशासन, कानुनी निकाय र सम्बन्धित पक्षको ध्यान तान्यो । विभिन्न तहमा सहजीकरण सुरु भयो । अन्ततः अन्तिम खरिदकर्ता परशुनारायण श्रेष्ठले कानुनी प्रक्रियामार्फत साउन ७ गते उक्त जग्गा मुलजिताकै नाममा फिर्ता गरिदिए । त्यससँगै पाँच वर्ष लामो अन्यायको अन्त्य भयो ।
लालपुर्जा हातमा लिएपछि मुलजिताको आँखाबाट खुसीका आँसु बगे । उनले गुमेको सम्पत्ति फिर्ता पाउनु सपनाजस्तै लागेको बताइन् । छोरीलाई पढाउन भाडाको आम्दानी उपयोग गर्ने योजना बनाएकी उनी आफ्नै चिनजानको व्यक्तिबाट ठगिएको सम्झँदा अझै भावुक हुन्छिन् । तर अन्ततः न्याय पाएकोमा उनले आफूलाई सहयोग गर्ने सबैप्रति आभार व्यक्त गरेकी छन् । यो घटना केवल एक महिलाको व्यक्तिगत संघर्षको कथा मात्र होइन । यसले विश्वासको दुरुपयोग, सम्पत्तिसम्बन्धी कागजातमा हस्ताक्षर गर्दा अपनाउनुपर्ने सावधानी र कानुनी सचेतनाको महत्त्व पनि उजागर गर्छ । ग्रामीण पृष्ठभूमिबाट आएका, कानुनी प्रक्रियाबारे कम जानकारी भएका नागरिकहरू अझै पनि यस्ता ठगीको जोखिममा रहेको यो घटनाले देखाएको छ ।
मुलजिताको संघर्षले अर्को महत्वपूर्ण सन्देश पनि दिएको छ, अन्याय भए पनि कानुनी बाटो नछोडे अन्ततः न्याय सम्भव हुन्छ । धेरैले निराश भएर बीचमै हार मान्ने अवस्थाबीच उनले आफ्नो अधिकारका लागि निरन्तर आवाज उठाइन् । पत्रकार सम्मेलनदेखि अदालत, प्रशासन र काठमाडौँसम्मको उनको दौडधुपले अन्ततः परिणाम दियो । आज उनको हातमा फेरि आफ्नै लालपुर्जा छ । त्यो कागजको एउटा पाना मात्र होइन, पाँच वर्षको संघर्ष, धैर्य, साहस र न्यायप्रतिको विश्वासको प्रमाण पनि हो । मुलजिता रोकाको कथा यस्ता धेरै नागरिकका लागि प्रेरणा बनेको छ, जसले अन्यायविरुद्ध लड्ने हिम्मत खोजिरहेका छन् ।
