धनगढी, साउन २५ कैलाली र कञ्चनपुरका रानाथारू बस्तीमा यतिबेला सावन डोलाको रौनक छाएको छ । रानाथारू समुदायको महत्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्व तिज नजिकिएसँगै गाउँघरमा रङ्गीचङ्गी डोला (पिङ) बनाएर सामूहिक रूपमा खेल्ने क्रम सुरु भएको हो ।
रानाथारू समुदायमा तिज आउनुभन्दा करिब १५ दिनअघि नै डोला बनाएर खेल्ने परम्परा छ । साउन महिनाभरि डोलामा झुल्दै गीत गाउने, नाच्ने र रमाइलो गर्ने गरिन्छ । विशेषगरी साँझको समयमा महिलाहरू परम्परागत वेशभूषामा सजिएर सामूहिक रूपमा डोला खेल्ने गर्छन् । धनगढी उपमहानगरपालिका–१० घुइयाँघाटका रामदिन रानाका अनुसार गाउँमा डोला खेल्ने क्रम सुरु भइसकेको छ । उनका अनुसार तिज पर्वसम्मै डोला खेल्ने चलन रहेको छ । ‘विशेष गरेर साँझपख महिलाहरू डोला झुल्दै रमाउँछन्,’ उनले भने, ‘तिजसम्मै डोला खेल्ने क्रम चल्छ ।’
कैलाली र कञ्चनपुरमा रानाथारू समुदायको बाक्लो बसोबास रहेको छ । दुवै जिल्लाका विभिन्न बस्तीमा ध्वजापताका र रङ्गीचङ्गी कपडाले सजाइएका डोला देखिन थालेका छन् । गाउँको अगुवा भलमन्साको घर वा सार्वजनिक स्थानमा डोला बनाउने गरिन्छ । डोला खेल्न महिला, बालबालिका र युवाको समेत सहभागिता हुने गरेको छ । रानाथारू समुदायमा दसैँ–तिहारभन्दा तिज पर्वलाई विशेष महत्व दिने गरिन्छ । महिलाहरूले आफ्ना भाइभतिजाको दीर्घायु र सुखसमृद्धिको कामना गर्दै व्रत बस्ने र तिज मनाउने परम्परा छ । यही पर्वको तयारीस्वरूप साउनमै डोला बनाएर सामूहिक रूपमा खेल्ने गरिन्छ ।
डोला खेल्ने क्रममा महिलाहरू समूह बनाएर परम्परागत गीत गाउने र रमाइलो गर्ने गर्छन् । यसले समुदायका महिला तथा युवापुस्तालाई एकै ठाउँमा भेला गराउनुका साथै परम्परागत संस्कृति र मौलिक गीतसंगीतलाई निरन्तरता दिन सहयोग पुर्याएको स्थानीय बताउँछन् । सामूहिक रूपमा धेरै जना बसेर खेल्ने भएकाले सावनको डोला बलियो बनाउन विशेष ध्यान दिइन्छ । घुइयाँघाटका वृद्ध बालिकराम रानाका अनुसार डोला बनाउन चार वटा बलिया काठका खम्बा, एउटा काठको फ्ल्याक र मोटो तथा बलियो डोरी आवश्यक पर्छ । खम्बामा डोरी बाँधेर त्यसमा काठको फ्ल्याक राखी डोला तयार पारिन्छ ।
डोला तयार भएपछि त्यसलाई रङ्गीचङ्गी कपडा तथा ध्वजापताकाले सजाउने गरिन्छ । बस्तीअनुसार डोलाको सजावट र खेल्ने शैलीमा केही फरक देखिए पनि यसको मूल उद्देश्य सामूहिक मनोरञ्जनसँगै सांस्कृतिक परम्पराको संरक्षण गर्नु रहेको स्थानीयको भनाइ छ । सावन महिनामा रानाथारू बस्तीमा डोला खेल्ने परम्परा केवल मनोरञ्जनमा सीमित छैन । यसले समुदायको सामाजिक सम्बन्ध बलियो बनाउने र नयाँ पुस्तालाई पुर्खौंदेखि चलिआएको संस्कृति हस्तान्तरण गर्ने माध्यमका रूपमा समेत काम गरिरहेको छ । तिज नजिकिँदै जाँदा कैलाली र कञ्चनपुरका रानाथारू बस्तीमा डोलाको रौनक अझ बढ्दै गएको छ ।
